Ala’ Al-Rahman Exegetic Studies

Ala’ Al-Rahman Exegetic Studies

The Semantics of the Verse of Istikhlāf in Relation to Mahdism; A Comparative Assessment of Imami and Sunni Perspectives

Document Type : Specialized article

Authors
1 Researcher at Level 2, Department of Tafsir and Quranic Sciences, Jamiʿat al-Zahra, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Tafsir and Quranic Sciences, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
Abstract
Numerous verses in the Holy Quran are considered to refer to the doctrine of Mahdism (al-Mahdawiyyah), even though the name of Imam al-Mahdi (may God hasten his reappearance) is not explicitly mentioned in any of them. One of the most significant of these verses is the Verse of Istikhlāf (Quran 24:55), which stands out as a preeminent text concerning the future of religious governance. Nevertheless, Imami and Sunni exegetes differ regarding its referent (miṣdāq). The central problem of this study is to elucidate the semantic indication of the Verse of Istikhlāf and examine its relationship with the doctrine of Mahdism. The pivotal question is: On what exegetical (tafsīrī) and narrational (riwāʾī) foundations does the indication of the Verse of Istikhlāf regarding Mahdism and the global government of Imam al-Mahdi rest? Adopting a descriptive-analytical method and a rational-textual (ʿaqlī-naqlī) approach, this library-based study examines the key concepts of the verse, including istikhlāf (divine succession), tamkīn al-dīn (establishment of religion), and tabdīl al-khawf (substitution of fear with security), and comparatively evaluates the viewpoints of the Imami and Sunni schools of thought. The findings demonstrate that the absolute nature of the divine promise, the complete realization of the establishment of religion, and the comprehensive stabilization of security align more consistently with the doctrine of Mahdism. Consequently, in its ultimate horizon, the semantic scope of the verse is most fully realized in the era of the advent (ẓuhūr) of Imam al-Mahdi
Keywords
Subjects

  1. قرآن کریم (۱۳۷۳ش)، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
  2. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن هبةالله، (۱۴۰۴). شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
  3. ابن ابی‌حاتم رازی، عبدالرحمن‌بن محمد، (۱۴۱۹). تفسیر القرآن العظیم، عربستان، مکتبة نزار مصطفی الباز.
  4. ابن ابی‌شیبه، ابوبکر، (۱۴۰۹). المصنف فی الأحادیث و الآثار، ریاض، مکتبة الرشد.
  5. ابن‌اثیر، ابوالحسن علی‌بن محمدبن عبدالکریم، (۱۴۰۹). أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دار الفکر.
  6. ابن‌تیمیه، احمدبن عبدالحلیم، (۱۴۰۶). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، قاهره، دار الحدیث.
  7. ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن علی، (۱۴۲۲). زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت، دار الکتاب العربی.
  8. ابن‌عساکر، ابوالقاسم علی‌بن حسن‌بن هبةالله، (۱۴۱۵). تاریخ مدینة دمشق، لبنان، دار الفکر.
  9. ابن‌مغازلی، علی‌بن محمد، (۱۴۲۴). مناقب الإمام علی‌بن أبی طالب7، لبنان، دار الأضواء.
  10. ابن‌منظور، محمدبن مکرم، (۱۴۱۴). لسان العرب، چ۳، بیروت، دار صادر.
  11. ابوالفتوح رازی، حسین‌بن علی، (۱۴۰۸). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمدمهدی ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی.
  12. ابوالفرج اصفهانی، علی‌بن حسین، (۱۴۱۵). الأغانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  13. ایجی، میر سیدشریف، (۱۳۲۵). شرح المواقف، قم، الشریف الرضی، افست.
  14. آلوسی، محمودبن عبدالله، (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  15. باقلانی، ابوبکر، (۱۴۰۷). تمهید الأوائل فی تلخیص الدلائل، لبنان، مؤسسة الکتب الثقافیة.
  16. جوهری، اسماعیل‌بن حماد، (۱۴۰۷). الصحاح؛ تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت، دار العلم للملایین.
  17. حسکانی، عبیدالله‌بن عبدالله، (۱۴۱۱). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الآیات النازلة فی أهل‌البیت، تهران، مؤسسة الطبع و النشر.
  18. حقی، اسماعیل‌بن مصطفی، (۱۴۱۴). روح البیان فی تفسیر القرآن، لبنان، دارالفکر.
  19. خطیب بغدادی، احمدبن علی، (۱۴۱۷). تاریخ بغداد أو مدینة السلام، لبنان، دارالکتب العلمیة.
  20. خوارزمی، موفق‌بن احمد، (۱۴۱۱). المناقب، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
  21. دهخدا، علی‌اکبر، (۱۳۷۳). لغت‌نامه دهخدا، تهران، روزنه.
  22. زمخشری، محمودبن عمر، (۱۴۰۷). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، تصحیح مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربیة.
  23. سمرقندی، ابواللیث، (۱۴۱۳). تفسیر السمرقندی، لبنان، دارالکتب العلمیة.
  24. سیوطی، عبدالرحمن‌بن ابی‌بکر، (۱۴۱۴). الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، لبنان، دار الفکر.
  25. شاه عبدالعظیمی، حسین، (۱۳۶۳). تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات.
  26. طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  27. طبرسی، فضل‌بن حسن، (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة.
  28. طبری، محمدبن جریر، (۱۳۸۷). تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، روائع التراث العربی.
  29. طریحی، فخرالدین، (۱۳۷۵). مجمع البحرین و مطلع النیرین، تهران، بی‌نا.
  30. طوسی، محمدبن حسن، (۱۳۸۷). المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
  31. طوسی، محمدبن حسن، (۱۴۱۱). الغیبة، تصحیح عبادالله تهرانی و ناصح علی احمد، قم، دار المعارف الإسلامیة.
  32. عاملی، محمدبن مکی، (شهید اول)، (۱۴۱۹). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت:.
  33. عنایه، غازی حسین، (۱۴۱۱). أسباب النزول القرآنی، بیروت، دارالجیل.
  34. فخررازی، محمدبن عمر، (۱۴۲۰). التفسیر الکبیر، بیروت، دارالکتاب العربی.
  35. فخررازی، محمدبن عمر، (۱۴۲۱). معالم أصول الدین، بیروت، دارالکتاب العربی.
  36. فیض کاشانی، محمدمحسن، (۱۴۰۶).  الوافی، اصفهان، کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی7.
  37. قرشی، سید علی‌اکبر، (۱۳۷۵). تفسیر أحسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت.
  38. قلعه‌جی، محمد رواس، (۱۴۰۸). معجم لغة الفقهاء، چ۲، اردن، دارالنفائس.
  39. کلینی، محمدبن یعقوب، (۱۴۰۷). الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  40. متقی هندی، علی‌بن حسام‌الدین، (۱۴۱۹). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  41. مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۳). بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  42. مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۴). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تصحیح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  43. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، (۱۳۷۱). تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  44. نعمانی، محمدبن علی، (۱۳۹۷). الغیبة، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، صدوق.
  45. واحدی، علی‌بن احمد، (۱۴۱۱). أسباب نزول القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  46. واحدی، علی‌بن احمد، (۱۴۳۰). التفسیر البسیط، عربستان، وزارة التعلیم، العالی.
  47. الویری، محسن؛ برزویی، محمدرضا، (۱۳۹۹). گونه‌شناسی رویکردهای آموزه مهدویت در چارچوب ظرفیت تمدنی، مشرق موعود، شماره ۳۴.
  48. هاشمی شاهرودی، محمود، (۱۳۸۷). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت.
  49. یعقوبی، احمدبن اسحاق، (۱۳۸۴). تاریخ الیعقوبی، نجف، مکتبة حیدریة
Volume 4, Issue 13 - Serial Number 13
Volume 4 * Issue 13 * Autumn 2025
Summer 2026
Pages 57-71

  • Receive Date 20 June 2025
  • Revise Date 01 September 2025
  • Accept Date 30 September 2025
  • First Publish Date 16 December 2025
  • Publish Date 16 December 2025