مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی قرآنی سنّت وراثت زمین و پیروزی صالحان

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح۴، رشته علوم و معارف قرآن، جامعةالزهراء(س)، قم، ایران
2 دانش‌پژوه سطح۲، حوزه علمیه خواهران، قم، ایران.
3 دانش‌پژوه سطح۳، حوزه سفیران هدایت، قم، ایران.
چکیده
اندیشه تحقق جامعه نمونه در پرتو حاکمیت جهانی صالحان، از محورهای اساسی نظام سیاسی قرآن کریم است. هدف این پژوهش، تبیین مبانی قرآنی وراثت زمین و بررسی نقش بندگان صالح و مستضعفان در تحقق تمدن توحیدی است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با تکیه بر تفسیر آیات کلیدی شامل آیه ۳۳ سوره توبه، آیه ۹ سوره صف، آیه ۵۵ سوره نور، آیه ۵ سوره قصص و به ویژه آیه ۱۰۵ سوره انبیاء است. سؤال اصلی تحقیق عبارت است از: مبانی قرآنی سنت وراثت زمین چگونه نقش‌آفرینی تاریخی–اجتماعی مستضعفان و بندگان صالح را در گذار به جامعه نمونه و تکوین تمدن جهانی توحیدی تبیین می‌کند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم، میراث‌داری زمین را نه یک رخداد اتفاقی یا محدود، بلکه سنتی قطعی و وعده حتمی الهی می‌داند که فرجام نیک هستی را برای صالحان تضمین کرده است. بر اساس این آیات، وراثت زمین توسط «عباد صالح» قاعده‌ای کلی در نظام آفرینش است که در همین عالم مادی و در مقیاس جهانی محقق خواهد شد. «الأرض» با الف و لام جنس، دلالت بر حاکمیت فراگیر صالحان بر همه ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در زمین دارد. تحقق کامل این وعده الهی، نقطه پایان مبارزه حق و باطل بوده و در عصر ظهور حضرت مهدی(عج) و بستر رجعت اولیای الهی به اوج می‌رسد. در این دوران، صالحان نه تنها وارثان قدرت، بلکه پیشوایان و معماران تمدن توحیدی، عدالت فراگیر و سعادت انسانی خواهند بود.


کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Quranic Study of the Sunnah of “Inheriting the Earth” and the Victory of the Righteous

نویسندگان English

leyla ebrahimi 1
ziba ebrahimi 2
mahdi dorosti 3
1 Researcher at Level 4, Department of Quranic Sciences and Teachings, Jamiʿat al-Zahra, Qom, Iran
2 Researcher at Level 2, Women’s Seminary (Ḥawzah ʿIlmiyyah), Qom, Iran
3 Researcher at Level 3, Safiran-e Hedayat Seminary, Qom, Iran
چکیده English

The idea of realizing the ideal society in the light of the global sovereignty of the righteous constitutes one of the fundamental pillars of the political system of the Holy Quran. The present study aims to elucidate the Quranic foundations of the inheritance of the earth and to examine the role of the righteous servants (ʿibād ṣāliḥūn) and the oppressed (mustaḍʿafūn) in the realization of monotheistic civilization. Adopting a descriptive-analytical method, the research draws upon the exegesis of key verses, namely verse 33 of Sūrat al-Tawbah, verse 9 of Sūrat al-Ṣaff, verse 55 of Sūrat al-Nūr, verse 5 of Sūrat al-Qaṣaṣ, and particularly verse 105 of Sūrat al-Anbiyāʾ. The main research question is: What are the Quranic foundations of the tradition of inheriting the earth and the victory of the righteous, and how is the role of the righteous servants and the oppressed in realizing the ideal society and monotheistic civilization under the global sovereignty of the righteous to be explained? The findings indicate that the Holy Quran regards the inheritance of the earth not as an accidental or limited occurrence, but as a definitive tradition (sunnah) and an irrevocable divine promise that guarantees the righteous the good end of existence. According to these verses, the inheritance of the earth by the “righteous servants” is a general law within the order of creation, which will be actualized in this very material world and on a global scale. The word al-arḍ (“the earth”), bearing the definite article of generic denomination (lām al-jins), signifies the comprehensive sovereignty of the righteous over all political, social, economic, and cultural dimensions of the earth. The complete fulfillment of this divine promise marks the terminus of the struggle between truth and falsehood, reaching its culmination in the era of the appearance (ẓuhūr) of Imam al-Mahdi (may God hasten his blessed reappearance) and within the context of the return (rajʿah) of the divine saints. In this era, the righteous will be not merely the heirs of power, but the leaders and architects of monotheistic civilization, universal justice, and human felicity

کلیدواژه‌ها English

Sunnah of inheriting the earth
sovereignty of the righteous
inheritance of the earth
monotheistic society
istikhlāf (divine succession)
the oppressed (mustaḍʿafūn)
  1. قرآن کریم، (۱۳۷۳). ترجمه آیت‌الله مکارم شیرازی، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
  2. نهج البلاغه، (۱۳۷۹). سیدرضی، محمدبن حسین موسی، ترجمه محمّد دشتی، چ۱، قم، مشهور.
  3. ابن‌عاشور، محمّدبن طاهر، (بی‌تا). التحریر و التنویر، بی‌جا.
  4. ابن‌عجیبه، احمدبن محمّد، (۱۴۱۹). البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، قاهره، انتشارات دکتر حسن عباس زکی.
  5. ابن‌فارس، احمدبن زکریا، (۱۴۰۴). معجم مقاییس اللغة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  6. ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل‌بن عمرو، (۱۴۱۹). تفسیر القرآن العظیم، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  7. ابوحیان اندلسى، محمّدبن یوسف، (۱۴۲۰). البحر المحیط فى التفسیر، بیروت، دارالفکر.
  8. آلوسی، سیدمحمود، (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  9. باباعلی، فاطمه؛ تقدیسی، محمّدمهدی؛ نکونام، جعفر، (۱۴۰۰). بررسی فضای نزول آیهٔ وارثان زمین با تکیه بر تفاسیر فریقین، نشریه «پژوهش‌های تفسیر تطبیقی»، دوره۷، ش۱۳.
  10. بغوی، حسین‌بن مسعود، (۱۴۲۰). معالم التنزیل فى تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  11. بیضاوى، عبدالله‌بن عمر، (۱۴۱۸). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، چ۱، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  12. ثعالبى، عبدالرحمن‌بن محمّد، (۱۴۱۸). جواهر الحسان فى تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  13. ثعلبى نیشابورى، ابواسحاق احمدبن ابراهیم، (۱۴۲۲). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  14. جرجانى، ابو المحاسن حسین‌بن حسن، (۱۳۷۷). جلاء الأذهان و جلاء الأحزان (تفسیر گازر)، چ۱، تهران، دانشگاه تهران.
  15. حرّعاملی، محمّدبن حسن، (۱۳۶۷). وسائل الشیعة الى تحصیل مسائل الشریعة، دارالکتب الاسلامیة.
  16. حرّعاملی، محمّدبن حسن، (۱۴۲۲). الایقاظ من الهجعه بالبرهان علی الرجعه، چ۲، قم، دلیل ما.
  17. حسینی بحرانی، سیدهاشم، (۱۴۱۶). البرهان فی تفسیر القرآن، چ۱، تهران، بنیاد بعثت.
  18. حسینی همدانی، سیدمحمّد حسین، (۱۴۰۴). انوار درخشان در تفسیر قرآن، چ۱، تهران، کتابفروشی لطفی.
  19. حقى بروسوى، اسماعیل، (بی‌تا). روح البیان، بیروت، دارالفکر.
  20. دخیل، على‌بن محمّد علی، (۱۴۲۲). الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، چ۲، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
  21. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمّد، (۱۴۱۲). المفردات فی غریب القرآن، چ۱، دمشق - بیروت، دارالعلم الدار الشامیة.
  22. زحیلی، وهبه‌بن مصطفی، (۱۴۱۸). التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج، چ۲، دمشق - بیروت، دارالفکر المعاصر.
  23. زمخشری، محمود، (۱۴۰۷). الکشاف عن الحقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، چ۳، بیروت، دارالکتاب العربی.
  24. سمرقندى، نصربن محمّدبن احمد، (بی‌تا). بحرالعلوم، بی‌جا، بی‌نا.
  25. سیدبن قطب، ابراهیم، (۱۴۱۲). فی ظلال القرآن، چ۱۷، بیروت ـ قاهره، دارالشروق.
  26. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن، (۱۴۰۴). الدرالمنثور فى تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیةالله مرعشى نجفی.
  27. شبر، سیدعبدالله، (۱۴۱۲). تفسیر القرآن الکریم، چ۱، بیروت، دارالبلاغة للطباعة و النشر.
  28. شوکانى، محمّدبن علی، (۱۴۱۴). فتح القدیر بین فنی الروایة و الدرایة من علم التفسیر، چ۱، دمشق، دار ابن‌کثیر.
  29. صادقى تهرانى، محمّد، (۱۴۰۶). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنّه، چ۲، قم، انتشارات فرهنگ اسلامی.
  30. صادقی تهرانی، محمّد، (۱۴۱۹). البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن، چ۱، قم، مؤلف.
  31. صداقتی، طیبه، (۱۳۸۵). زمینه‌ها و شیوه‌های حاکمیت اسلام در عصر ظهور از منظر قرآن و روایات، پایان‌نامه مقطع ارشد، دانشکده اصول الدین.
  32. صدقی، محمّد، (۱۳۹۷). آینده و وراثت صلحا در قرآن با تأکید بر دیدگاه فخر رازی و علّامه طباطبائی، نشریه «اندیشه علامه طباطبایی»، ش۸.
  33. طباطبایی، سید محمّدحسین، (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن، چ۵، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم‏.
  34. طبرسی، ابومنصور احمدبن علی، (۱۴۰۳). الإحتجاج، مشهد، مرتضی.
  35. طبری، ابوجعفر محمّدبن جریر، (۱۴۱۲). جامع البیان عن تأویل آی القرآن، چ۱، بیروت، دارالمعرفة.
  36. طنطاوى، سیدمحمّد، (بی‌تا). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، بی‌جا، بی‌نا.
  37. طوسی، محمّدبن حسن، (بی‌تا). التبیان فى تفسیر القرآن (التبیان الجامع لعلوم القرآن)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  38. طیب، سیدعبدالحسین، (۱۳۷۸). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، چ۲، تهران، اسلام.
  39. عروسی حویزى، عبد على‌بن جمعه، (۱۴۱۵). نورالثقلین، چ۴، تهران، اسماعیلیان.
  40. فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمّدبن عمر، (۱۴۲۰). مفاتیح الغیب، چ۳، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  41. فراهیدی، خلیل‌بن احمد، (۱۴۱۰). کتاب العین، چ۲، قم، هجرت.
  42. قرطبی، محمّدبن احمد، (۱۳۶۴). الجامع لأحکام القرآن، چ۱، تهران، ناصر خسرو.
  43. قمى، على‌بن ابراهیم، (۱۳۶۷). تفسیر القمی، چ۴، قم، دارالکتاب.
  44. کلینی، محمّدبن یعقوب، (۱۳۶۵). الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
  45. مجلسی، محمّدباقر، (۱۴۰۴). بحارالانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  46. مقاتل‌بن سلیمان، (۱۴۲۳). تفسیر مقاتل‌بن سلیمان، چ۱، بیروت، دار إحیاء التراث.
  47. ملازاده یامچی، رضا؛ شعیب، میثم، (۱۴۰۴). تطور معنای وراثت ارض در تفاسیر؛ گذار از تبیین سرزمینی-اخروی به حاکمیت جهانی صالحان، نشریه «پژوهش‌نامه نقد آراء تفسیری»، ش۱۱.
  48. میبدى، احمدبن ابى سعد، (۱۳۷۱). کشف الأسرار و عدة الأبرار، چ۵، تهران، امیرکبیر.
  49. نیشابورى، محمودبن ابوالحسن، (۱۴۱۵). إیجاز البیان عن معانی القرآن، چ۱، بیروت، دارالغرب الإسلامی.
دوره 4، شماره 13 - شماره پیاپی 13
دوره چهارم، شماره سیزدهم، پاییز ۱۴۰۴
پاییز 1404
صفحه 33-55

  • تاریخ دریافت 25 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار 25 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 25 آذر 1404