مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی تحلیلی «عینیت معنا» در هرمنوتیک گادامر و روش تفسیری علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته سطح۴، تفسیر و علوم قرآن، جامعةالزهراء(س)
2 استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشگاه مجازی جامعةالمصطفی العالمیة و عضو گروه تفسیر وعلوم قرآن جامعةالزهراء(س)
چکیده
مسئله «عینیت معنا» از مباحث بنیادین در حوزه فهم متن است؛ زیرا مفسر در فرآیند تفسیر در پی دست‌یابی به معنایی ضابطه‌مند و قابل اتکا از متن است و در صورت انکار عینیت، معنا در معرض سیلان و تکثرِ بی‌پایان قرار می‌گیرد. این پژوهش با تمرکز بر نسبتِ «عینیت معنا» با امکان فهم، به بررسی تحلیلی این مسئله در هرمنوتیک فلسفی هانس-گئورگ گادامر و نیز در روش تفسیر قرآن علامه طباطبایی می‌پردازد. پرسش اصلی تحقیق آن است که: عینیت معنا در نگاه گادامر و در روش تفسیری علامه طباطبایی چه تعریفی دارد و بر اساس مبانی هر یک، امکان دستیابی به معنای عینی- نهایی متن تا چه حد قابل دفاع است؟ روش تحقیق در این نوشتار توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای است. در بخش محتوا، نخست مبانی گادامر در باب تاریخ‌مندی فهم، پیش‌داوری‌ها و نقش افق مفسر در تحقق معنا تبیین می‌شود و سپس تقریر علامه طباطبایی از معنا و مراد متن در چارچوب روش «تفسیر قرآن به قرآن» و تلقی او از متن وحیانی به‌عنوان متنی دارای دلالت هدایت‌گر و ضابطه‌مند بررسی می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در تلقی گادامر، هرچند فهم متن امری ممکن و معنادار است، اما به دلیل تاریخ‌مندی و مشارکت گریزناپذیر افق مفسر و نیز عدم دسترسی قطعی به قصد مؤلف به معنای کلاسیک، «عینیت معنا» به صورت معنای واحدِ نهایی و فرازمانی قابل تضمین نیست و معنا در افق‌های مختلف، تحقق‌های متکثر می‌یابد. در مقابل، از منظر علامه طباطبایی، متن قرآن به‌عنوان کلام الهی واجد معنای عینی و ضابطه‌مند است و هرچند احاطه بر کنه علم و نیت الهی برای انسان ممکن نیست، این امر ملازم با نفی عینیت و نهایی‌بودن معنای متن نیست، بلکه با قواعد دلالی زبان و قرائن درون‌متنی می‌توان به فهم معتبر از مراد قرآن دست یافت. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که اختلاف دو رویکرد، ریشه در تفاوت مبانی معرفت‌شناختی و متن‌شناختی آنان دارد: گادامر بر «تحقق معنا در افق فهم» تأکید می‌کند، در حالی که علامه بر «ثبات دلالت و امکان کشف مراد عینی قرآن» مبتنی بر اصول تفسیر تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analytical Study of “Objectivity of Meaning” in Gadamer’s Hermeneutics and Allameh Tabatabai’s Method of Quranic Exegesis

نویسندگان English

Fatemeh Soltani Mohammadi 1
Seyyed Hossein Shafi’i Darabi 2
1 Graduate of Level 4 , in Tafsir and Quranic Sciences, Jamiʿat al-Zahra
2 Assistant Professor, Department of Tafsir and Quranic Sciences, Al-Mustafa Open University; Member, Department of Tafsir and Quranic Sciences, Jamiʿat al-Zahra
چکیده English

The issue of “objectivity of meaning” is a fundamental topic in the field of text comprehension, as the interpreter, in the process of interpretation, seeks to attain a disciplined and reliable meaning from the text; in the event of denying objectivity, meaning becomes subject to endless fluidity and multiplicity. This research, focusing on the relationship between “objectivity of meaning” and the possibility of understanding, conducts an analytical study of this issue in Hans-Georg Gadamer’s philosophical hermeneutics and Allameh Tabatabai’s method of Quranic exegesis. The central question of the research is: How is the objectivity of meaning defined in Gadamer’s view and Allameh Tabatabai’s interpretive method, and to what extent can the possibility of attaining the objective-final meaning of the text be defended based on their respective foundations? The research method is descriptive-analytical, based on library data collection. In the content section, Gadamer’s foundations regarding the historicity of understanding, prejudices, and the role of the interpreter’s horizon in the realization of meaning are first explained, and then Allameh Tabatabai’s exposition of meaning and the text’s intent within the framework of the “interpreting the Quran by the Quran” method and his conception of the revelatory text as having a directive and disciplined connotation are examined. The findings indicate that in Gadamer’s view, although understanding the text is possible and meaningful, due to historicity and the unavoidable participation of the interpreter’s horizon, as well as the lack of definitive access to the author’s intent in the classical sense, “objectivity of meaning” cannot be guaranteed as a single, final, and supra-temporal meaning; rather, meaning is realized in diverse ways across different horizons. In contrast, from Allameh Tabatabai’s perspective, the Quran, as a divine text, possesses an objective and disciplined meaning. While human mastery over the essence of divine knowledge and intent is impossible, this does not necessitate the denial of the objectivity and finality of the text’s meaning; rather, a valid understanding of the Quran’s intent can be attained through the rules of linguistic signification and internal textual clues. The conclusion indicates that the difference between these two approaches stems from their distinct epistemological and textual foundations: Gadamer emphasizes “meaning realization within the horizon of understanding,” while Allameh emphasizes “stability of connotation and the possibility of discovering the objective intent of the Quran” based on interpretive principles

کلیدواژه‌ها English

Objectivity of meaning
Gadamer
Allameh Tabatabai
Quranic exegesis method
Philosophical hermeneutics
Text comprehension
  1. قرآن کریم، (۱۳۷۳). مترجم: محمدمهدی فولادوند، چ۲۰، قم، دارالقرآن کریم.
  2. احمدى، بابک، (1387). ساختار و تأویل متن، تهران، نشر مرکز.
  3. پالمر، ریچارد، (١٣٨٤). علم هرمنوتیک، ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی، تهران، هرمس.
  4. حسین‏زاده، محمّد، (1380). مبانى معرفت دینى، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
  5. شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، (بی‌تا). نهایه الاقدام فی علم الکلام، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  6. صدر، سیدمحمد باقر، (1392). دروس فی علم الاصول، قم، دارالصدر.
  7. طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1360). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی‌همدانی، قم، انتشارات اسلامی.
  8. طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1387). اصول فلسفه رئالیسم، قم، بوستان کتاب.
  9. طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1388). بدایه الحکمه، قم، جامعه مدرسین.
  10. فیاضی، مسعود، (1400). اصول فقه و نقد هرمنوتیک فلسفی، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،
  11. قائمی‌نیا، علیرضا، (۱۳۸۹). راز راز متن، فصلنامه «هفت آسمان»، ش 8، صفحات 23۵-2۵2.
  12. کوزنزهوی، دیوید، (۱۳۹۰). حلقه انتقادی، ترجمه مراد فرهادپور، تهران، گیل.
  13. مختاری، محمدحسین، (۱۳۹۷). هرمنوتیک معنا و زبان، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  14. مطهری، مرتضی، (1390). مجموعه آثار، قم، صدرا.
  15. نائینی، محمدحسین، (1376). فوائدالاصول، قم،جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  16. نیچه، فریدریش ویلهلم و دیگران، (1379). هرمنوتیک مدرن، ترجمه بابک احمدی و دیگران، تهران، نشر مرکز.
  17. واعظی،احمد، (1399). نظریه تفسیر متن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  18. هولاب، رابرت، (137۵). یورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومی: مجادلات فلسفی هابرماس با پوپری‌ها و دیگران، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نی.
  19. هایدگر، مارتین، (۱۳۹۸). هستی و زمان، مترجم عبدالکریم رشیدیان، چ۱، تهران، نی.
  20. Gadamer,Hans Georg,Truth and Method,New yourk the continuum ,2003.
دوره 4، شماره 13 - شماره پیاپی 13
دوره چهارم، شماره سیزدهم، پاییز ۱۴۰۴
پاییز 1404
صفحه 7-32

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 02 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 10 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 25 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 25 آذر 1404