مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

هویت دینی فراملی در منظومه قرآنی: الگویی برای سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
پژوهشگر پسادکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین مفهوم «هویت دینی فراملی» در منظومه قرآنی و استخراج دلالت‌های آن برای سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران سامان یافته است. پرسش اصلی تحقیق این است که: قرآن کریم چه مؤلفه‌هایی برای هویت دینی فراملی ارائه می‌کند و این مؤلفه‌ها چه پیامدی برای سیاست‌گذاری فرهنگی دارند؟ روش پژوهش، تحلیل
کیفی - تفسیری آیات منتخب (حجرات: 13؛ انبیاء: 92؛ روم: 22؛ آل‌عمران: 9
۵ و 103) با بهره‌گیری از آرای مفسران است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم الگویی فراملی از هویت بر پایه وحدت مبدأ و غایت انسان، جهان‌شمولی رسالت الهی، پذیرش تنوع به مثابه آیت الهی، محوریت تقوا به‌عنوان معیار کرامت، و اعتصام به حبل‌الله برای تحقق امت واحده ترسیم می‌کند. این الگو در عین پذیرش هویت‌های متکثر قومی، ملی و زبانی، هویت دینی مبتنی بر تقوا را معیار برتر می‌داند. نتیجه آن است که این الگو ظرفیت تبدیل شدن به مبنای سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران را دارد؛ به‌گونه‌ای که اصولی چون ترویج اخوت اسلامی و کرامت انسانی فراتر از مرزها، مدیریت تنوع فرهنگی و زبانی، نفی تبعیض و تفاخر ناروا و تقویت انسجام امت اسلامی می‌تواند در عرصه‌های تعلیم و تربیت، رسانه‌ها، دیپلماسی فرهنگی و هنر تحقق یابد و زمینه‌ساز همبستگی اسلامی و جامعه نمونه قرآنی شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Transnational Religious Identity in the Quranic System: A Model for Cultural Policymaking in the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

Reza mollazadeh
Postdoctoral Researcher, Qur’anic Sciences and Hadith, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده English

This study reconsiders the concept of transnational religious identity and explores its implications for cultural policymaking in the Islamic Republic of Iran. Using a qualitative-interpretive analysis of selected Qur’anic verses (al-Hujurat:13; al-Anbiya:92; al-Rum:22; Al ‘Imran:103, 95) and classical commentaries, the research identifies a Qur’anic model of identity. This model emphasizes the unity of human origin and purpose, the universality of divine mission, human diversity as a divine sign enabling mutual recognition (ta’aruf), and piety (taqwa) as the sole measure of dignity. It also introduces the idea of a transnational faith-based community (ummah wahida), unity through holding to God's rope, and the concept of millah as a monotheistic path. While recognizing ethnic, national, and linguistic diversity, the Qur’an prioritizes a piety-based religious identity as the superior standard. Strategic implications for cultural policy include promoting Islamic brotherhood and human dignity across borders, managing cultural-linguistic diversity, rejecting prejudice through piety, reinforcing Islamic solidarity, and fostering a Qur’anic understanding of nationhood. Applying these principles in education, media, cultural diplomacy, and the arts can help build a cohesive Islamic society.

کلیدواژه‌ها English

Qur&‌‌‌rsquo
anic model, transnational religious identity, cultural policy, ummah wahida, ta&‌‌‌rsquo
aruf
  1. قرآن کریم، (۱3۹3). مترجم محمدمهدی فولادوند، چ3، تهران، مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران.
  2. ابن‌سلیمان، مقاتل، (۱۴۲۳). تفسیر مقاتل‌بن سلیمان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  3. ابن‌عطیه اندلسی، عبدالحق‌بن غالب، (۱۴۲۲). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
  4. ابوالسعود، محمدبن محمد، (۱۹۸۳). ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  5. آلوسی، محمودبن عبدالله، (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
  6. بیضاوی، عبدالله‌بن عمر، (۱۴۱۸). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  7. جصاص، احمدبن علی، (۱۴۰۵). احکام القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  8. زمخشری، محمودبن عمر، (۱۴۰۷). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، بیروت، دارالکتاب العربی.
  9. سمرقندی، نصربن محمد، (۱۴۱۶). تفسیر السمرقندى المسمى بحرالعلوم، بیروت، دار الفکر.
  10. سید قطب، إبراهیم حسین الشاربی، (۱۴۲۵). فی ظلال القرآن، بیروت، دار الشروق.
  11. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  12. طبرانی، سلیمان‌بن احمد، (۲۰۰۸). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، اربد، اردن، دارالکتاب الثقافی.
  13. طبرسی، فضل‌بن حسن، (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو.
  14. طبری، محمدبن جریر، (۱۴۱۲). جامع البیان فى تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة.
  15. فخررازی، محمدبن عمر، (۱۴۲۰). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  16. فیروزآبادی، مجدالدین ابوطاهر محمدبن یعقوب، (بی‌تا). تنویر المقباس من تفسیر ابن‌عباس، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  17. قمی، علی‌بن ابراهیم، (۱۳۶۳). تفسیر القمی، قم، دارالکتاب.
  18. مکارم شیرازی، ناصر، (۱۳۷۱). تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
دوره 3، شماره 11 - شماره پیاپی 11
دوره سوم، شماره یازدهم، بهار ۱۴۰۴
بهار 1404
صفحه 127-146

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 25 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404