باور به معاد، به عنوان یکی از اصول بنیادین دین، همواره مورد تأمل و بررسی مفسران و متفکران اسلامی بوده است. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی و تحلیلی مباحث معاد در تفسیر «روح‌المعانی» اثر آلوسی و نقد دیدگاه‌های او بر مبنای اندیشه‌های علامه طباطبایی در تفسیر «المیزان» تدوین شده است.
روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعه و تحلیل منابع اصلی تفسیری و کتابخانه‌ای صورت گرفته است. یافته‌های کلیدی این تحقیق حاکی از آن است که آلوسی برای اثبات امکان معاد به قیاس اولویت متوسل شده است، در حالی که این استدلال در مورد ذات و قدرت الهی با توجه به مبانی فلسفی و کلامی صحیح نمی‌باشد. علاوه بر این، آلوسی با پذیرش اعتقاد به جسم لطیف بودن روح، مباحثی را درباره برزخ مطرح می‌سازد که با دیدگاه علامه طباطبایی مبنی بر تجرد تام روح در تعارض است. در تحلیل آیات مربوط به مقدمات برپایی قیامت، هرچند در برخی موارد دیدگاه‌های آلوسی با علامه طباطبایی هم‌سو است، اما در جزئیات و تبیین فلسفی این مقدمات، نقدهایی بر دیدگاه آلوسی وارد است. همچنین، آلوسی گستره معاد را صرفاً به انسان محدود می‌سازد، چرا که آن را دار جزا تعریف می‌کند، در مقابل، علامه طباطبایی با تبیین حقیقت معاد به عنوان بازگشت همه موجودات به سوی خداوند، قائل به حشر تمامی مخلوقات و موجودات عالم است