مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی مولفه‌ معنایی ریشه «اجر» بر محوریت هم‌نشینی و جانشینی در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
کارشناسی ارشد، تفسیر و علوم قرآن، دانشکده علوم قرآنی، تهران، ایران.
چکیده
معناشناسی در مطالعات قرآنی معاصر، جایگاهی برجسته یافته و در فهم لایه‌های معنایی آیات الهی نقش مهمی ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با پرسش اصلی «مؤلفه‌های معنایی ریشه «أجر» در قرآن کریم با توجه به روابط هم‌نشینی و جانشینی کدام‌اند؟» سامان یافته است. روش تحقیق به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس رویکرد معناشناسی، با تمرکز بر روابط هم‌نشینی و جانشینی در بافت آیات قرآن است. یافته‌ها نشان می‌دهد واژه «أجر» در قرآن با ۱۴ هم‌نشین همراه است که مهم‌ترین آنها «عظیم»، «کبیر» و «کریم» می‌باشند. همچنین چهار واژه جانشین یعنی «ثواب»، «خیر»، «فوز» و «جزاء» در مجموع ۹۳ بار به کار رفته‌اند. بررسی این داده‌ها آشکار ساخت که حوزه معنایی «أجر» دارای مؤلفه‌هایی چون: شمول پاداش مادّی و معنوی، گستره دنیوی و اخروی، ارتباط با عمل نیک، قابلیت اکتساب برای بندگان، تناسب با مراتب ایمان، نتیجه‌بودن نسبت به عمل، و اعطایی و قطعی بودن از جانب خداوند است. در نتیجه، تحلیل معناشناختی ریشه «أجر» بیانگر نظام معنایی غنی و چندلایه در قرآن کریم است که ابعاد فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی حیات انسان را پوشش می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Childbearing; Consolidation of the Family Foundation; Generational Continuity; Emotional and Psychological Impact; Social Impact; Economic Impact.An Investigation of the Semantic Components of the Root ajr in the Holy Qurʾān with Reference to Syntagmatic and Paradigmatic Relations

نویسنده English

fereshteh rafieean
M.A., Exegesis and Qur’anic Sciences, Faculty of Qur’anic Sciences, Tehran, Iran.
چکیده English

Semantics has attained a prominent position in contemporary Qurʾānic studies and plays a significant role in uncovering the semantic layers of the divine verses. The present study is organized around the principal question: What are the semantic components of the root ajr in the Holy Qurʾān when examined in light of syntagmatic and paradigmatic relations? The research adopts a descriptive-analytical method based on a semantic approach, with particular focus on syntagmatic and paradigmatic relations within the context of Qurʾānic verses. The findings indicate that the word ajr in the Qurʾān occurs alongside fourteen syntagmatic associates, the most prominent of which are ʿaẓīm (great), kabīr (great/magnificent), and karīm (noble/generous). In addition, four paradigmatic substitutes namely thawāb, khayr, fawz, and jazāʾ have been used a total of ninety-three times. Examination of these data reveals that the semantic field of ajr encompasses such components as: the inclusion of both material and spiritual reward; extension across both worldly and otherworldly spheres; association with righteous action; attainability by human beings; correspondence to varying درجات of faith; consequentiality in relation to deeds; and its bestowed and certain character on the part of God. It may therefore be concluded that the semantic analysis of the root ajr discloses a rich and multilayered semantic system in the Holy Qurʾān—one that encompasses the individual, social, worldly, and eschatological dimensions of human life.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qurʾān
Semantics of the Root ajr
Syntagmatic and Paradigmatic Relations
Semantic Component(s)
  1. ابن‌فارس، احمد، (1399). معجم مقاییس اللغه، محقق عبدالسلام محمد هارون، بی‌چا، بیروت، دارالفکر.
  2. ابن‌منظور، محمدبن مکرم، (1414). لسان العرب، بی‌چا، بیروت، دارصادر.
  3. انصاریان، حسین، (1388). ترجمه قرآن، چ۱، قم، اسوه.
  4. باقری، مهری، (1376). زبان‌شناسی، بی‌چا، تبریز، دانشگاه تبریز.
  5. پالمر، فرانک رابرت، (1366). نگاهی تازه به معنی‌شناسی، مترجم کورش صفوی، بی‌چا، تهران، نشر مرکز.
  6. جندلر، دانیل، (1386). مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، بی‌چا، تهران، سوره مهر‌‌.
  7. راغب اصفهانی، حسین، (1404). المفردات فی غریب القرآن، چ۲، قم، دفترنشرالکتاب.
  8. زمخشری، محمودبن عمر، (1386). مقدمه الأدب، چ۱، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
  9. زمخشری، محمودبن عمر، (1407‏). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، مصحح مصطفی حسین احمد، چ، بیروت‏، دارالکتاب العربی‏.
  10. شریاصی، احمد، (1407). موسوعه اخلاق القرآن، چ3، بیروت، دارالرائد العربی.
  11. شعیری، حمیدرضا، (1388). مبانی معناشناسی نوین، بی‌چا، تهران، سمت.
  12. صفوی، کوروش، (1386). آشنایی با معنی‌شناسی، بی‌چا، تهران، پژواک کیوان.
  13. صفوی، کوروش، (1395). درآمدی بر معناشناسی، چ3، تهران، سوره مهر.
  14. طباطبایی، سید محمدحسین، (1390). تفسیرالمیزان‏، چ۲، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات.
  15. طریحی، فخرالدین، (1376). مجمع‌البحرین، محقق احمد حسینی، چ، تهران، مرتضوی، طراوت.
  16. طوسی، محمدبن حسن، (بی‌تا). التبیان فی تفسیرالقرآن‏، مصحح احمد حبیب‏ عاملى، چ۱، بیروت‏، داراحیاءالتراث العربی.
  17. فخررازی، محمدبن عمر، (1420). التفسیر الکبیر «مفاتیح‌الغیب»، چ3، بیروت، دار احیاءالتراث العربی.
  18. فراهیدی، خلیل‌بن احمد، (1404). العین، محقق مهدی مخرومی، ابراهیم السامرائی، چ۱، القاهره، بی‌نا.
  19. قرشی‌بنایی، سیدعلی‌اکبر، (1412). قاموس قرآن، چ۶، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
  20. کرمانی، سعید، (1391). معناشناسی عقل در قرآن کریم، بی‌چا، تهران، دانشگاه امام صادق 7.
  21. مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چ۱، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  22. مکارم شیرازى، ناصر، با همکاری جمعى از نویسندگان، (1371). تفسیرنمونه، چ۱۰، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
دوره 3، شماره 11 - شماره پیاپی 11
دوره سوم، شماره یازدهم، بهار ۱۴۰۴
بهار 1404
صفحه 27-56

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 28 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 25 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404