مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

تحلیل دیدگاه علامه طباطبایی در مورد حکمت مجاز در قرآن

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح۴، تفسیر تطبیقی، پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی، جامعةالزهراء(س)
چکیده
شناخت آموزه‌های قرآن از صدر اسلام تاکنون کانون توجه مسلمانان به ویژه اندیشمندان علوم قرآنی بوده و هست یکی از راه‌های پی بردن به این آموزه‌ها دقت در فنون بلاغی به کار رفته در آیات الهی است؛ از جمله این فنون «مجاز» است که با توجه به مفاد دلایل محکم باورمندان به آن، وجود آن در قرآن حتمی است و از آنجایی که وجود هریک از فنون بلاغی در قرآن حکمت خاصی دارد پرداختن به حکمت وجود مجاز در قرآن نیز اهمیت دارد و با توجه به جایگاه علمی علامه طباطبایی در جامعه تفسیری، پی بردن به این حکمت از دیدگاه ایشان به منظور فهم مدقانه آیات الهی ضروری است، از این‌رو این مقاله با بهره‌مندی از کتاب «المیزان فی تفسیر القرآن» و کتب تفسیری، لغوی و بلاغی و پردازش مطالب به روش توصیفی- تحلیلی به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش اصلی است که «تحلیل دیدگاه علامه طباطبایی در مورد حکمت مجاز در قرآن چیست؟»؛ یافته‌های پژوهش نشان داد که علامه معتقد است: حکمت وجود مجاز در قرآن شامل بیان امور نامحسوس با امور محسوس، تفهیم به عموم مردم، سخن گفتن به زبان عرف، رعایت ادب گفتاری و پند دادن به بشر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Allāmah Ṭabāṭabā’ī’s Hermeneutical Approach to Figurative Language in the Qur’an: A Philosophical and Rhetorical Inquiry

نویسنده English

nasrin ansarian
Graduate of Level Four (Advanced Seminary Studies) in Comparative Qur’anic Exegesis; Lecturer and Researcher at Jamiat al-Zahra (sa).
چکیده English

Understanding the teachings of the Qur’an has been a central concern for Muslims, especially scholars of Qur’anic sciences, since the dawn of Islam. One of the key methods for uncovering these teachings is through close attention to the rhetorical devices employed in divine verses. Among these devices is figurative language (majāz), whose presence in the Qur’an is affirmed by strong textual and rational evidence. Since every rhetorical feature in the Qur’an serves a specific divine purpose, exploring the wisdom behind the use of majāz is of particular importance. Given Allāmah Ṭabāṭabā’ī’s prominent status in the exegetical tradition, uncovering his perspective on this matter is essential for a precise understanding of Qur’anic meaning. This article, drawing upon al-Mīzān fī Tafsīr al-Qur’ān and other exegetical, lexical, and rhetorical sources, employs a descriptive-analytical method to address the central question: What is Allāmah Ṭabāṭabā’ī’s view on the rationale behind figurative language in the Qur’an? The findings reveal that Allāmah believes the wisdom of majāz in the Qur’an includes: expressing abstract and imperceptible realities through tangible terms; facilitating understanding for the general public; speaking in familiar, conventional language; maintaining rhetorical decorum; and offering moral guidance to humanity.

کلیدواژه‌ها English

Figurative wisdom
Allāmah Ṭabāṭabā&‌rsquo؛ ī
public understanding
conventional language
rhetorical decorum
قرآن کریم (۱۴۱۸). ترجمه محمدمهدی فولادوند، چ۳، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.
ابن‏عادل، عمربن على (1419). اللباب فى علوم الکتاب، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420). تفسیر التحریر و التنویر، چ۱، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‏عطیه اندلسی، عبدالحق‌بن غالب (1422). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
ابن‌فارس، احمد (1404). معجم مقاییس اللغة، چ۱، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1414). لسان العرب، چ۳، بیروت، دار صادر.
ابوالسعود، محمدبن محمد (1983). تفسیر ابى‌السعود (ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم)، چ۱، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
ابوحیان اندلسی، محمدبن یوسف (142۰). البحر المحیط فى التفسیر، چ۱، بیروت، دارالفکر.
آلوسى، محمودبن عبدالله (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
بیضاوى، عبدالله‌بن عمر (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل،‌ چ۵، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
جزایرى، سیدنعمت‏الله‌بن عبدالله (1388). عقود المرجان فی تفسیر القرآن، چ۱، قم، نور وحى.
جوهرى، اسماعیل‌بن حماد (1376). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، چ۱، بیروت، دارالعلم للملایین.
حقى برسوى، اسماعیل‌بن مصطفی (بی‌تا). تفسیر روح البیان، چ۱، بیروت، دارالفکر.
درویش، محى‏الدین (1425). اعراب القرآن الکریم و بیانه، چ۴، سوریه، الارشاد.
راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد (1412). مفردات ألفاظ القرآن، چ۱، بیروت، دار القلم.
زمخشرى، محمودبن عمر (1407). الکشاف، چ۳، بیروت، دارالکتاب العربی.
سکاکى، ابویعقوب (بی‌تا). مفتاح العلوم، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
شریف الرضى،سیدمحمدبن حسین (بی‌تا). رسالة منع جواز المجاز فی المنزّل للتعبّد و الإعجاز، مکه: دار عالم الفوائد.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن،چ ۲، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل‌بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چ۳، تهران، ناصر خسرو.
طبرى، محمدبن جریر (1412). جامع البیان فى تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، دارالمعرفة.
طریحى، فخرالدین‌بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین، چ۳، مرتضوی، تهران.
طوسى، محمدبن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
عتیق، عبدالعزیز (بی‌تا). علم البیان، چ۱، بیروت، دارالنهضة العربیة.
فخررازى، محمدبن عمر (1420). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، چ۳، بیروت، دارإحیاء التراث العربی.
فراهیدى، خلیل‌بن احمد (1409). کتاب العین، چ۲، قم، نشر هجرت.
فضل‌الله، سیدمحمد حسین (1419). من وحى القرآن، چ۱، بیروت، دار الملاک.
فیروز آبادى، محمدبن یعقوب (1415). القاموس المحیط، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
مدرسى، سیدمحمدتقى (۱۴۱۹). من هدى القرآن، چ۱، تهران، دار محبی الحسین.
مرتضى زبیدى، محمد بن محمد (1414). تاج العروس من جواهر القاموس، چ۱، بیروت، دارالفکر.
مطلوب، احمد (بی‌تا). أسالیب بلاغیة الفصاحة البلاغة المعانی، چ۱، کویت، وکاله المطبوعات.
ملاسعد تفتازانی، مسعودبن عمر (1376). مختصر المعانی، چ۳، قم، دار الفکر.
دوره 3، شماره 10 - شماره پیاپی 10
دوره سوم، شماره دهم، زمستان ۱۴۰۳
زمستان 1403
صفحه 69-87

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 30 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 28 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403