مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی عوامل انگیزه‌بخش الهی در سبک زندگی اسلامی از منظر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش‌آموخته مهندسی برق دانشگاه صنعتی امیرکبیر؛ دانش‌پژوه سطح۲، تفسیر و علوم قرآن، جامعةالزهراء
چکیده
انسان مؤمن که دلبستگی چندانی به انگیزه‌های مادی و دنیوی ندارد، برای استمرار مسیر بندگی نیازمند انگیزه‌هایی اصیل و پایدار است؛ انگیزه‌هایی همسو با معارف دینی که شور و پویایی را در متن زندگی حفظ کند. در شرایطی که رسانه‌های معاصر با ترویج انگیزه‌های سطحی و زودگذر، ذهن و دل انسان‌ها را دربرگرفته‌اند، پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه می‌توان الگویی انگیزشی برای جامعه ایمانی ارائه کرد که ضمن برخورداری از پشتوانه وحیانی، پاسخگوی نیازهای روحی و روانی انسان معاصر نیز باشد؟ این نوشتار با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، به بررسی عوامل انگیزه‌بخش در سبک زندگی اسلامی پرداخته و ضمن تفکیک انگیزه‌های الهی، ولایی، روان‌شناختی و اجتماعی، صرفاً بر انگیزه‌های الهی متمرکز است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که عواملی چون معرفت خداوند، عشق الهی، خوف از عذاب، رضا به قضای الهی و احساس حضور در محضر ربوبی، نقش بنیادینی در جهت‌دهی رفتار و پایداری روانی مؤمنان دارند. این آموزه‌های معنوی ظرفیت آن را دارند که انگیزه‌هایی پایدار و تعالی‌بخش را در وجود انسان نهادینه کنند؛ انگیزه‌هایی که نه‌تنها با عوامل روان‌شناختی تعارضی ندارند، بلکه عمق‌بخش و جهت‌دهنده آن‌ها محسوب می‌شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Exploring Divine Motivational Factors in Islamic Lifestyle: A Qur’anic and Hadith-Based Perspective

نویسنده English

maryam mirzade
B.Sc. in Electrical Engineering (Amirkabir University of Technology), Level Two of Qur’anic Exegesis and Sciences (Jamiat al-Zahra).
چکیده English

A faithful believer, who is not deeply attached to material and worldly incentives, requires authentic and enduring motivations to sustain the path of servitude. These motivations must align with religious teachings and preserve vitality and dynamism within everyday life. In an era where modern media promote superficial and fleeting incentives that captivate minds and hearts, the central question of this study is: How can a motivational model be offered to the believing community that is rooted in divine revelation and responsive to the spiritual and psychological needs of contemporary individuals? This paper adopts a descriptive-analytical approach based on library sources to examine motivational factors within the framework of Islamic lifestyle. While distinguishing between divine, spiritual-authoritative (wilāyah-based), psychological, and social motivations, the study focuses exclusively on divine incentives. The findings reveal that factors such as knowledge of Allah, divine love, fear of punishment, contentment with divine decree, and the sense of being in the presence of the Lord play a foundational role in guiding behavior and fostering psychological resilience among believers. These spiritual teachings possess the capacity to cultivate stable and elevating motivations within the human soul, motivations that not only harmonize with psychological factors but also deepen and direct them toward transcendence.

کلیدواژه‌ها English

Divine motivations
Islamic lifestyle
religious teachings
religious psychology
knowledge of Allah
divine love
psychological resilience
قرآن کریم (1373). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، چ 1، قم، امام علی بن ابی‌طالب7.
نهج‌البلاغه، سیدرضی (1387). ترجمه دشتی، چ14، قم، الهادی.
ابن‌بابویه، محمدبن علی (1391). علل الشرائع، چ2، قم، زهیر.
ابن‌فارس، احمد (1363). معجم مقائیس اللغة، چ1، قم، مکتب الاعلام اسلامی.
ابن‌منظور، محمدبن مکرم (۱۴۱۴). لسان العرب، چ 3، بیروت، دار صادر.
افشار، اسدالله (1387). راه بی بازگشت، چ 2، تهران، سفیر اردهال.
باباخاه فرخانی، مصطفی (1400). کارکرد شکر در سبک زندگی اسلامی، دومین کنفرانس بین‌المللی دین، معنویّت و کیفیت زندگی، مشهد.
تمیمى آمدى، عبدالواحدبن محمد (1410). غرر الحکم و درر الکلم‌، چ2، قم، دار الکتاب الإسلامی.
توکّلی، محمدجواد؛ قاسمی شهری، علی (1399). بررسی نقش تربیتی نشاط معنوی با توجه به گزاره‌های قرانی و روایی، نشریه آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، پاییز و زمستان، ش2.
جوادی آملی، عبدالله (1397). تحریر رسالة الولایة، چ6، قم، أسرا.
جوهری، إسماعیل‌بن حماد (1361). الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة، چ3، بیروت، دارالعلم للملایین.
جیمز، ویلیام (1387). دین و روان، ترجمه مهدی قائینی، قم، دارالفکر.
حجازی، سید علیرضا (1394). عوامل بنیادین ایجاد انگیزش در سیره تربیتی معصومان:، همایش بین‌الملی دکترین مهدویّت، قم.
حسومی، ولی‌الله؛ کارگزار، سارا (1397). نقش باور به خدا در ایجاد امید، کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی، رشت.
حسین‌زاده، عبدالرضا (1395). انگیزش در آموزه‌های دینی اسلام با تأکید بر انگیزه‌های معنوی، کنفرانس جهانی روان شناسی و علوم تربیتی حقوق و علوم اجتماعی، شیراز.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1387). معادشناسی، چ 13، بی‌جا، علامه طباطبایی.
حسینی، بی‌بی حکیمه؛ شعاعی، علی اصغر (1400). نسبت سنجی بهشت و جهنّم با دیگر عوامل انگیزش اخلاقی در قرآن، نشریه مشکوه، ش 150.
حیدری، اعظم (1396). نقش بینش توحیدی در کسب فضیلت توکّل، دومین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی، رشت.
خامنه‌ای، سیدعلی (6/25/1389). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، کد: 10141، https://khl.ink/f/10141.
دهخدا، علی اکبر (1373). فرهنگ دهخدا، تهران، روزنه.
رازقی، هادی (1388). تأثیر بینش برانگیزش در تربیت دینی و اخلاقی، مجله معرفت، ش69.
زبیدی، مرتضی (1372). تاج العروس، ج 34، چ1، بیروت، دارالفکر.
ساعی، سید مهدی (1395). به سوی محبوب، چ8، بی‌جا، شفق.
سامانی، سیدمحمود (1389). آثار تربیتی اعتقاد به معاد، فصلنامه مطالعات تفسیری، ش4.
سبهانی، رؤوف (1429). المعجم الفضی، بی‌چا، بیروت، دارالمحجه البیضاء.
طباطبایی، سید محمدحسین (1394). مجموعه رسائل علامه طباطبایى، چ 5، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
طوسی، محمدبن حسن (1411). مصباح المتهجد، بیروت، فقه الشیعه.
عمید، حسن (۱۳۶۴). فرهنگ عمید، بی‌چا، امیرکبیر.
مجلسی، محمدباقر (1403). بحارالانوار، چ2، بی‌جا، موسسه الوفاء.
محسنی، مجتبی؛ ایرانمنش، جلا؛ محمدحسین‌زاده، عبدالرضا (1398). جایگاه فقه و انگیزه‌های معنوی در تحقق سبک زندگی اسلامی، نشریه سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، ش 1.
محمدی ری شهری، محمد (1375). میزان الحکمه، چ1، قم، دارالحدیث.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار، ج ۱، تهران، صدرا.
موسوی خمینی، سید روح‌الله (1378). آداب الصلاة، چ7، تهران، موسسه نظیم و نشر آثار امام خمینیw.
نجفی خمینی، محمدجواد (1398). تفسیر آسان، ج15، تهران، دفتر انتشارات اسلامی.
نیکونژاد، زهرا؛ حسومی، ولی الله (1394). بررسی روش‌های ایجاد انگیزه‌ی دینی از منظر سیره‌ی تربیتی اهل‌بیت:، فصلنامه مهندسی فرهنگی، ش 83.
هادی، اصغر (1387). اخلاق توحیدی و نقش آن در انگیزش، نشریه معرفت، ش 130.
دوره 3، شماره 10 - شماره پیاپی 10
دوره سوم، شماره دهم، زمستان ۱۴۰۳
زمستان 1403
صفحه 23-45

  • تاریخ دریافت 20 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 15 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403