مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی کلامی ـ تفسیری علم به غیب پیامبر(ص) و امام(ع) در اندیشه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
طلبه سطح ۳، حوزه علمیه اصفهان
چکیده
موضوع علم به غیب پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار: از مباحث بنیادین کلام اسلامی است که همواره محل پرسش و گفت‌وگو میان اندیشمندان مسلمان بوده است. علامه سید محمدحسین طباطبایی به‌عنوان مفسر بزرگ شیعی و متفکری نوآور، با تکیه بر رویکرد تفسیری و کلامی خاص خود به این مسئله پرداخته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که تبیین علامه طباطبایی از حدود و کیفیت علم به غیب پیامبر(ص) و امام(ع) چیست و بر چه مبانی کلامی ـ تفسیری استوار است؟ روش تحقیق در این نوشتار، توصیفی ـ تحلیلی و با محوریت کاوش در تفسیر المیزان و دیگر آثار علامه سامان یافته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که از منظر علامه، علم به غیب بالاصاله از آنِ خداوند است و پیامبر(ص) و امامان: به اذن و مشیت الهی، در حدّ ظرفیت وجودی خود از آن بهره‌مند می‌شوند. علامه با تکیه بر اصل «تفسیر قرآن به قرآن» و با بهره‌گیری از مبانی عقلی، تأکید دارد که علم معصومین: به غیب، هرچند گسترده و فراگیر است، اما نقشی در تغییر یا ایجاد حوادث خارجی ندارد و تنها بازتابی از مشیت و اراده الهی است. بدین‌سان، دیدگاه وی تلفیقی از نگرش تفسیری و مبانی کلامی است که جایگاه معصومین: را در ارتباط با علم غیب به‌گونه‌ای معقول و هماهنگ با آموزه‌های قرآنی و عقلی تبیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Theological-Exegetical Study of the Prophet’s (PBUH) and Imams’ (AS) Knowledge of the Unseen in the Thought of Allamah Tabatabai

نویسنده English

Hossein Soltani Esferizi
Isfahan Seminary
چکیده English

The issue of the Prophet Muhammad’s (PBUH) and the Infallible Imams’ (AS) knowledge of the unseen (‘ilm bi al-ghayb) is one of the foundational topics in Islamic theology, long debated among Muslim scholars and thinkers. Allamah Sayyed Muhammad Hussain Tabataba’i, as a prominent Shi’a exegete and an innovative intellectual, has addressed this issue through his distinctive theological and Qur’anic interpretive approach. This study primarily seeks to answer the following question: How does Allamah Tabataba’i define the scope and nature of the Prophet’s (PBUH) and Imams’ (AS) knowledge of the unseen, and on what theological-exegetical grounds does he deploy his arguments? The research methodology is descriptive-analytical, centered on an examination of al-Mizan fi Tafsir al-Qur’an and other key works of Allamah. The findings indicate that, according to Allamah Tabataba’i, knowledge of the unseen in its essential and absolute form belongs solely to Allah. The Prophet (PBUH) and the Imams (AS), by divine permission and will, partake in this knowledge only to the extent allowed by their existential capacity. Relying on the principle of "interpreting the Qur’an by the Qur’an" and supported by rational arguments, Allamah emphasizes that while the knowledge of the Infallibles (AS) of the unseen is extensive and comprehensive, it does not entail any role in altering or bringing about external events; rather, it is merely a reflection of divine will and decree. Thus, his viewpoint constitutes a synthesis of exegetical insight and theological reasoning, offering a coherent and rational account of the Infallibles’ (AS) epistemic status in relation to the unseen – one that remains consistent with both Qur’anic teachings and rational principles.

کلیدواژه‌ها English

Infallible Imam (AS)
Al-Mizan Tafsir
Interpreting the Qur’an by the Qur’an
Allamah Tabataba’i (RA)
Knowledge of the Unseen (‘Ilm bi al-Ghayb)
the Prophet (PBUH)
the Unseen (al-Ghayb)
  1. قرآن کریم (۱۳۸۲). ترجمه الهی قمشه‌ای، چ۱، قم، مؤمنین.

    نهج البلاغه (1381). ترجمه محمد دشتی، چ۲، قم، خوشرو.

    1. اعرابی، غلامحسین؛ بخارایی‌زاده، سیدحبیب (1392). علم غیب امامان: در آینه عقل، پژوهش‌های فلسفی -کلامی، دوره۱۵، ش۱، صفحات ۱۳۹- ۱۶۲).
    2. انصاری، مرتضی (139۵). فرائد الاصول، تقدیم و اشراف عباس علی زارعی سبزواری، چ۱، قم، سلیمان‌زاده.
    3. انیس، ابراهیم و دیگران (138۶). فرهنگ المعجم الوسیط، ترجمه محمد بندر ریگی، چ۲، قم، نگین.
    4. ایرانپور، پروین (138۶). شهادت و غیب از نظر علامه طباطبایی، نشریه فلسفه و کلام، علامه، ش۱۴، صفحات۱ – ۲۶.
    5. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1۴30). المفردات فی غریب القرآن، چ۱، بیروت، موسسه العلمی للمطبوعات.
    6. سبحانی، جعفر (1377). امکان ارتباط با عالم غیب، کلام اسلامی، ش۲۵، صفحات۴- ۱۱.
    7. سپاهیان، محمد امین؛ ملکی، یداله؛ تابان، جعفر (1399). بررسی ماهیت و مفهوم علم غیب خدا و غیر خدا از دیدگاه علامه طباطبایی، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره3، ش۴.
    8. شاکر، محمدتقی؛ برنجکار، رضا (1391). مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران، فصلنامه مطالعات تفسیری، دوره۳، ش۱۰، صفحات ۶۵- ۸۴.
    9. شریعتی، غلام محمد (139۴). علم امامان به غیب از منظر قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی، نشریه قرآن شناخت، سال۱۵، صفحات ۱۳۸- ۱۶۸.
    10. شمشیری، رحیمه (1398). دیدگاه علامه طباطبایی درباره علم غیب امامان، همایش ملی اندیشه‌های فلسفی- کلامی علامه طباطبایی.
    11. صفار، محمدبن الحسن (۱۴۰۴). بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد9، قم، مکتبة آیةالله المرعشی النجفی.
    12. طباطبایی، سید محمدحسین (1383). بدایة الحکمه، ترجمه علی شیروانی، چ۹، قم، دارالعلم.
    13. طباطبایی، سید محمدحسین (138۵). المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، چ۲۱، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    14. طباطبایی، سید محمدحسین (138۶). نهایةالحکمه، قم، چ۴، دفتر انتشارات اسلامی.
    15. کلینی، محمدبن یعقوب (بی‌تا). اصول کافی، ترجمه سیدجواد مصطفوی، تهران، کتاب فروشی علمیه اسلامیه.
    16. مجلسی، محمدباقر (1۴۰۴). مرآت العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    17. معطوف، لویس (1387). المنجد، ترجمه محمد بندر ریگی، چ۱، تهران، انتشارات اسلامی.
    18. نادم، محمدحسن (1391). علم غیب پیامبر و امام از نگاه متکلمین و فلاسفه، امامت پژوهشی، سال۲، ش۶، صفحات ۱۶۴- ۱۶۷.
    19. نیری، عصمت؛ قاسمی، حسین؛ دیاری بیدگلی محمدتقی (139۵). بررسی علم غیب ائمه: در مکتب کلامی علامه طباطبایی و شاگردان وی، پژوهش‌های فلسفی- کلامی، دوره17، ش۶۸، صفحات 129- 1۴۶.
    20. نیل‌ساز، نصرت؛ معارف، مجید؛ روحی، کاووس؛ بهادری، آتنا (۱۳۹۲). نقد شبهه تعارض آیات «علم غیب» در قرآن، نشریه مطالعات تفسیری، دوره۴، ش۱۳، صفحات ۳۱- ۵۰.
دوره 3، شماره 9 - شماره پیاپی 9
دوره سوم، شماره نهم، پاییز ۱۴۰۳
پاییز 1403
صفحه 55-74

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 30 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 25 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 30 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 30 آذر 1403