مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بازخوانی تحلیلی یادکرد ده‌گانه پیامبر(ص) از امامت امیرالمؤمنین(ع) (بر پایه روایت امام جواد(ع) در ذیل آیه «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»)

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
لیلا ابراهیمی 1
مهدی درستی 2
1 دانش‌پژوه سطح۴، تفسیر و علوم قرآن، جامعةالزهراء(س)
2 طلبه سطح ۳، حوزه علمیه قم
چکیده
امام جواد(ع) در قالب روایت تفسیری آیه (یا أَیها الَّذِینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ) (مائده:۱) یادآور می‌شود که رسول خدا(ص) در ده موضع بر امامت امیرالمؤمنین علی(ع) تصریح فرموده است. این مقاله که با رویکرد تحلیلی‌ـ ‌روایی و با بهره‌گیری از منابع معتبر حدیثی و تفسیری، تدوین یافته؛ در پی پاسخ به این پرسش است که روایت امام جواد(ع) در تفسیر آیه (أَوْفُوا بِالْعُقُودِ)، چگونه ناظر به ده موضع از یادکرد پیامبر اسلام(ص) نسبت به امامت امام علی(ع) است، و چه تحلیل مفهومی و محتوایی می‌توان از این مواضع ارائه داد؟ برآیند تحقیق این است: این مواضع که شامل توصیف با عناوین و القاب خاص، قرائن لفظی و مفهومی، اعلان‌‌های علنی، بیعت‌گیری و اخذ پیمان است، گویای عمق اهتمام پیامبر اکرم(ص) در تثبیت اصل امامت پس از خود است. این بازخوانی ضمن تبیین ارتباط معنایی روایت امام جواد(ع) با آیه مذکور، نشان می‌دهد که حماسه غدیر تنها یک رخداد مقطعی نیست، بلکه نقطه اوج راهبرد‌های پیوسته رسول خدا(ص) در تبلیغ و تثبیت ولایت الهی علی‌بن ابی‌طالب(ع) است.
کلیدواژه‌ها
امامت در قرآن
أوفوا بالعقود
حدیث وفای به عهد
حماسه غدیر
مناسبت‌‌های اعلان ولایت

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analytical Re-examination of the Prophet’s (PBUH) Tenfold Testimony on the Imamate of Amir al-Mu'minin (AS): A Study Based on Imam Jawad’s (AS) Interpretation of the Verse 'Fulfill the Covenants' (Qur'an 5:1)

نویسندگان English

leyla ebrahimi 1
mahdi dorosti 2
1 Level 4 Seminary Student in Exegesis and Qur’anic Sciences, Al-Zahra University
2 Level 3 Seminary Student, Qom Seminary
چکیده English

Imam Jawad (AS) cites, within an interpretive hadith on the verse "O you who believe! Fulfill the covenants" (Qur’an 5:1), that the Prophet Muhammad (PBUH) explicitly affirmed the Imamate of Amir al-Mu’minin Ali (AS) on ten distinct occasions. This article, adopting an analytical-narrative approach and drawing upon authentic hadith and exegetical sources, seeks to answer the following question: How does the narration of Imam Jawad (AS) concerning this verse refer to these ten occasions of the Prophet’s (PBUH) designation of Ali (AS) as Imam, and what conceptual and thematic analysis can be offered of these instances? The findings indicate that these occasions – which include specific titles and epithets, linguistic and contextual indications, public announcements, demands for allegiance, and covenant-taking –demonstrate the profound emphasis of the Prophet (PBUH) on establishing the doctrine of Imamate after his passing. This re-examination not only clarifies the semantic connection between Imam Jawad’s (AS) narration and the cited verse, but also reveals that the event of Ghadir was not an isolated incident, but rather the culmination of the Prophet’s (PBUH) continuous and strategic efforts to proclaim and solidify the divine leadership of Ali ibn Abi Talib (AS).

کلیدواژه‌ها English

Imamate in the Qur’an
Awwfu bi al-‘Uqud (Fulfill the Covenants)
Hadith of Covenant-Keeping
the Epic of Ghadir
Occasions of the Declaration of Wilayah

  1. قرآن کریم (1373). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، چ۲، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

    1. ابن‌شهر آشوب، رشید الدین محمّدبن علی (1376). مناقب آل أبی طالب، نجف الأشرف: المکتبة الحیدریة.
    2. ابن‌اثیر، مبارک‌بن محمّد (1392). جامع الأصول فی أحادیث الرسول، چ۱، بی‌جا، مکتبة دارالبیان.
    3. ابن‌بابویه، محمّدبن على (شیخ صدوق) (1۴17). الأمالی، چ۱، قم، مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثة.
    4. ابن‌بابویه، محمّدبن على (شیخ صدوق)‌ (بی‌تا). من لایحضره الفقیه، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    5. ابن‌حنبل، أحمد (1403). فضائل الصحابة، چ۱، بیروت، مؤسسة الرسالة.
    6. ابن‌عادل، عمربن علی (1۴19). اللباب فی علوم الکتاب، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیة.
    7. ابن‌عبدالوهاب، حسین (بی‌تا). عیون المعجزات، قم، آل‌عبا7.
    8. ابن‌عساکر، أبوالقاسم علی‌بن الحسن (1۴1۵). تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
    9. ابن‌فارس، احمد (1۴0۴). معجم مقاییس اللغة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
    10. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر (1۴17). البدایة والنهایة، چ۱، دار هجر للطباعة والنشر والتوزیع والإعلان.
    11. ابن‌مغازلی، علی‌بن محمّد (1۴2۴). مناقب أمیرالمؤمنین علی‌بن أبی‌طالب رضی الله عنه، چ۲، صنعاء، دار الآثار.
    12. امینی، عبدالحسین (1397). الغدیر، چ۴، بیروت، دار الکتاب العربی.
    13. آجُرّى بغدادی، ابوبکرمحمّدبن حسین (1۴20). الشریعة، چ۲، ریاض، دارالوطن.
    14. بحرانی، سیدهاشم (1416). البرهان فی تفسیر القرآن، چ۱، تهران، بنیاد بعثت.
    15. بخاری، محمّدبن اسماعیل (1۴22). صحیح البخاری، چ۱، بیروت، دار طوق النجاه.
    16. بیهقی، احمدبن حسین (1۴0۵). دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة، چ۱، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    17. ترمذی، محمّدبن عیسی (139۵). سنن الترمذی، چ۲، مصر، شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی.
    18. ترمذی، محمّدبن عیسی (1۴30). الجامع الکبیر «سنن الترمذی»، چ۱، دار الرسالة العالمیة.
    19. ثعلبی، احمدبن محمّد (1422). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی‏، چ۱، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
    20. ثقفی تهرانی، محمّد (1398). روان جاوید در تفسیر قرآن مجید، چ۲، تهران، برهان.
    21. حاکم نیشابوری، محمدبن عبداللّه (بی‌تا). المستدرک علی الصحیحین، دارالتاصیل، بیروت.
    22. حسکانى، عبیدالله‌بن عبدالله (1411). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل‏، چ۱، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مؤسسة الطبع و النشر.
    23. حمویی جوینی، ابراهیم‌بن محمّد (1398). فرائد السمطینفی‌ فضائل‌ المرتضی‌ و البتول‌ و السبطین‌ و الائمة‌ من‌ ذریتهم‌:، بیروت، موسسه المحمودی.
    24. خطیب بغدادی، احمدبن علی (1۴17). المتفق والمفترق، چ۱، دمشق، دار القادری للطباعة والنشر والتوزیع.
    25. رحمت‌زاده، علی (بی‌تا). امام جواد7 و بازسازی اندیشه امامت، بی‌جا، بی‌نا.
    26. زجاج، ابراهیم‌بن السری (1۴08). معانی القرآن وإعرابه، چ۱، بیروت، عالم الکتب.
    27. سلطان علی شاه، محمّدبن حیدر (1۴08). بیان السعادة فی مقامات العبادة، چ۲، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
    28. سمعانی، منصوربن محمّد (1۴18). تفسیر القرآن، چ۱، ریاض، دارالوطن.
    29. شبر، سید عبدالله (1۴10). تفسیر القرآن الکریم، چ۲، قم، موسسة دار الهجرة.
    30. شیبانی، أبوبکربن أبی‌عاصم (1۴00). السنّه، چ۱، بیروت، المکتب الإسلامی.
    31. شیبانی، احمدبن محمّد (1۴03). فضائل الصحابة، چ۱، بیروت، مؤسسة الرسالة.
    32. صابونی، محمّدعلی (1۴17). صفوة التفاسیر، چ۱، قاهره، دار الصابونی للطباعة والنشر والتوزیع.
    33. صادقى تهرانى، محمّد (1۴0۶). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه‏، چ۲، قم، فرهنگ اسلامى‏.
    34. طباطبایى، سید محمّدحسین (139۰). المیزان فی تفسیر القرآن، چ۲، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
    35. طباطبایى، سید محمّدحسین (1۴27). تفسیر البیان فى الموافقة بین الحدیث و القرآن‏، چ۱، بیروت، دار التعارف للمطبوعات‏.
    36. طبرانی، سلیمان‌بن احمد (1۴0۵). المعجم الکبیر، چ۲، دار إحیاء التراث العربی.
    37. طبرانی، سلیمان‌بن احمد (1۴1۵). المعجم الأوسط، قاهره، دار الحرمین.
    38. طبرانی، سلیمان‌بن احمد (1۴1۵). المعجم الکبیر، چ۲، قاهره، مکتبة ابن‌تیمیة.
    39. طبرسی، احمدبن علی (19۶۶). الاحتجاج، نجف، دار النعمان للطباعة والنشر.
    40. طبرى، محمدبن جریر (1412). جامع البیان فى تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، دارالمعرفة.
    41. طبرى، محمدبن جریر (1۴13). دلائل الامامة، چ۱، قم، مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثة.
    42. طبرى، محمدبن جریر (بی‌تا). تاریخ الطبری، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    43. طوسی، محمّدبن حسن (1۴1۴). الامالی، چ۱، قم، دارالثقافة للطباعة والنشر والتوزیع.
    44. طوسی، محمّدبن حسن ‌(بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، چ۱، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
    45. طیب، سید عبدالحسین (13۶9). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، چ۲، تهران، اسلام.
    46. عاملی، سید جعفرمرتضی (1۴30). الصحیح من سیرة الإمام علی7، چ۱، قم، ولاء المنتظر(عج).
    47. عروسی حویزی، عبدعلى‌بن جمعه‏ (1415). نورالثقلین، چ۴، قم، اسماعیلیان‏.
    48. عیاشی، محمّدبن مسعود (1380). التفسیر، چ۱، تهران، مکتبة العلمیة الاسلامیة.
    49. فضل‌الله، سید محمّد‌حسین (1419). من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعه و النشر.
    50. فیض کاشانی، محمّدبن شاه مرتضى‏ (1415). الصافی، چ۲، تهران، صدر.
    51. قمى مشهدى، محمّدبن محمّدرضا (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
    52. قمى، على‌بن ابراهیم (1367). تفسیر القمی، چ۴، قم، دارالکتاب.
    53. کلینی، محمّدبن یعقوب (13۶2). الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    54. مامقانی، محمّدحسن (بی‌تا). غایة الآمال فی شرح المکاسب و البیع، قم، مجمع الذخائر الإسلامیة.
    55. متقی هندی، علی‌بن حسان‌الدین (1۴09). کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، مؤسسة الرسالة.
    56. مجلسی، محمّدباقر (1۴03). بحارالأنوار، چ۲، بیروت، مؤسسة الوفاء.
    57. مفید، محمّدبن محمّد نعمان (1۴1۴). الأمالی، چ۲، بیروت، دارالمفید.
    58. موسوى سبزوارى، سیدعبد الاعلی (1۴09). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، چ۲، بی‌جا، دفتر آیت‌الله العظمى السبزوارى‏‏.
    59. نسائی، احمدبن شعیب (1۴21). السنن الکبرى، چ۱، بیروت، مؤسسة الرسالة.
    60. نوری طبرسی، میرزا حسین (1۴08). مستدرک الوسائل، چ۲، بیروت، مؤسسة آل‌البیت: لإحیاء التراث.
    61. واحدى، على‌بن احمد (1415). الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، چ۱، بیروت، دار القلم.
    62. هیثمی، علی‌بن ابوبکر (1۴08). مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت، دارالکتب العلمیة.
مطالعات تفسیری آلاءالرحمن
دوره 3، شماره 9 - شماره پیاپی 9
دوره سوم، شماره نهم، پاییز ۱۴۰۳
پاییز 1403
صفحه 7-27

  • تاریخ دریافت 07 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 25 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 30 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 30 آذر 1403