مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مقایسه تطبیقی نظریات تفسیری ابن‌عاشور و علامه طباطبایی پیرامون آیه 124 سوره بقره

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
2 دکترای گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
چکیده
مقایسه تطبیقی تفسیر مفسران پیرامون آیات و موضوعات قرآنی از جمله راه‏‌های فهم صحیح مراد الهی است. در این روش، آراء مفسران قرآن براساس شواهد قرآنی، عقلی و نقلی مورد مقایسه و ارزیابی قرار می‌گیرد و نظر صحیح پیرامون آیه و موضوع منتخب، تبیین می‌شود. ابن‌عاشور و علامه طباطبایی روش تفسیری قرآن به قرآن را مبنای تفسیر خود قرار داده‏اند. بر این اساس، مقایسه و ارزیابی نظریات تفسیری این دو مفسر با یکدیگر اهمیت به‏سزایی دارد و موجب فهم مراد الهی براساس سیاق آیات قرآن می‌شود. آیه 124 سوره بقره افزون ‏بر ارائه نمایی کلی از مکالمه حضرت ابراهیم با خداوند و درخواست‏‌های وی از ذات ربوبی، حاوی مفاهیم و اصطلاحات مهم کلمات، ابتلاء و امامت است که فهم معنای دقیق حقیقی آن‏‌ها تأثیر مهمی در شکل‏گیری زمینه فکری و اعتقادی مسلمانان نسبت به سنت‏‌های الهی همانند ابتلاء و نیز موضوع مهم و اصولی امامت دارد. در همین راستا، تحقیق حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تفسیر آن دو مفسر پیرامون محتوای آیه 124 سوره بقره از جمله: اصطلاحات مهم قرآنی ابتلاء، کلمات و امامت و نیز درخواست حضرت ابراهیم برای اعطای امامت به ذریه‏اش و در نهایت پاسخ خداوند به او، پرداخته است. براین اساس، ابن‏ عاشور و علامه طباطبایی، سیاق واحدی را بر آیه شریفه در نظر می‌گیرند و درباره دعای ابراهیم و پاسخ خداوند به آن؛ نظری مشابه با همدیگر مطرح نموده‎اند، اما زمان شروع ابتلای ابراهیم و تفسیر اصطلاحات قرآنی مذکور در آیه محلّ اختلاف این دو مفسر است. ابن‌عاشور اصطلاحات مذکور را همانند مفسران سلف فریقین تفسیر نموده‏ است، حال آنکه علامه طباطبایی ضمن استناد به آیات متعدد قرآنی، تفسیری بدیع و متفاوت از اصطلاحات قرآنی آیه محلّ بحث ارائه نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Exegetical Theories of Ibn Ashur and Allamah Tabatabai on Verse 124 of

نویسندگان English

Mohammadreza Daftari 1
Kazem Ghazizadeh 2
1 PhD Student, Quranic Sciences and Hadith, Tarbiat Modarres University, Tehran
2 Assistant Professor, Quranic Sciences and Hadith, Tarbiat Modarres University, Tehran
چکیده English

A comparative analysis of exegetical interpretations of Quranic verses and themes – such as the method of understanding divine intent – relies on evaluating the views of scholars against Quranic, rational, and transmitted evidence. Ibn Ashur and Allamah Tabatabai both adopt the Quran-centered exegesis approach (tafsir bi al-Qur’an), making their comparative study significant for discerning the intended meaning of verses within their contextual framework. Surah Al-Baqarah, Verse 124, beyond narrating Prophet Ibrahim’s (PBUH) dialogue with God and his requests, contains pivotal Quranic concepts such as trial (ibtila), words (kalimat), and imamate (leadership). Understanding these terms profoundly shapes Muslim theological and ideological perspectives on divine trials and the foundational concept of imamate. This study, employing a descriptive-analytical methodology, examines the interpretations of these two scholars regarding Verse 124, focusing on: Key Quranic terms (ibtila , kalimat , imamate); Prophet Ibrahim’s (PBUH) supplication for granting imamate to his progeny; God’s response to his request. The findings of this study reveal that both scholars share a common contextual framework for interpreting the verse and express similar views on Abraham’s supplication and God’s reply. However, they diverge on the timing of Ibrahim’s trial and the interpretation of the Quranic terms mentioned. Ibn Ashur aligns his interpretation of these terms with traditional Sunni exegesis (e.g., early scholars of both Sunni and Shia schools). Allamah Tabatabai, however, proposes a novel interpretation grounded in multiple Quranic verses, offering a distinct analysis of the debated terms.

کلیدواژه‌ها English

Ibn Ashur
Imamate
Comparative Interpretation
Allameh Tabataba'i
  1. قرآن کریم (۱۳۸۶). مترجم: مهدی الهی قمشه‏ای، چ4، قم، چاپ دانش.

    1. ابن‌عاشور، محمد طاهر (1420). التحریر و التنویر، چ 1، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
    2. ابن‌قتیبه، عبداللّه‌بن مسلم (1423). تأویل مشکل القرآن، تحقیق ابراهیم شمس‏الدین، چ1 بیروت، دار الکتب العلمیة.
    3. ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل‌بن عمر (1419). تفسیر القرآن العظیم، تحقیق محمدحسین شمس‏الدین،چ1، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    4. ابوحیان اندلسی، محمدبن یوسف (1420). البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق: جمیل صدقی، چ1، بیروت، دار الفکر.
    5. بیضاوی، عبداللّه‌بن عمر (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق محمد مرعشلی، چ1، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    6. ثعلبی، احمدبن محمد (1422). الکشف و البیان، تحقیق نظیر ساعدی، چ1، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    7. حسین‎زاده، خدیجه؛ صادقی، حسن (1396). ماهیت امامت در قرآن از دیدگاه اهل‎سنت در ذیل آیه ابتلاء، قم، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال۸، شماره۳۰.
    8. رشید رضا، محمد (1414). المنار، چ1، بیروت، دار المعرفة.
    9. زمخشری، محمودبن عمر (1407). الکشّاف عن حقائق غوامض التأویل، تحقیق حسین مصطفی، چ3، بیروت، دارالکتاب العربی.
    10. سبزواری، محمد (1419). إرشاد الأذهان إلی تفسیر القرآن، چ1، بیروت، دار التعارف للمطبوعات.
    11. سمرقندی، نصربن محمد (1416). بحرالعلوم، تحقیق عمر عمروی، چ1، بیروت، دار الفکر.
    12. سیدمرتضی، علی‌بن حسین (1431). نفائس التأویل، تحقیق مجتبی موسوی، چ1، بیروت، مؤسسة الأعلمی.
    13. شبر، سیدعبداللّه (1410). التفسیر، چ2، قم، مؤسسة دار الهجرة.
    14. شفیعی، علی (1383). روش تفسیری ابن‌عاشور در التحریر و التنویر، قم، مجله پژوهش و حوزه، شماره ۱۹ و ۲۰.
    15. طاهری، صدرالدین (1393). جامعیت تفسیر المیزان، نشریه سراج منیر، دانشگاه علامه طباطبایی، سال۴، شماره۱۲.
    16. طباطبایی، سید محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن، چ2، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    17. طبرانی، سلیمان‌بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر، چ1، اردن، دار الکتاب الثقافی.
    18. طبرسی، فضل‌بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چ1، تهران، نشر ناصر خسرو.
    19. طبری، محمدبن جریر (1412). جامع البیان فی تفسیر القرآن، چ1، بیروت، دار المعرفة.
    20. طوسی، محمدبن حسن (بی‎تا). التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد عاملی، چ1، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    21. فخر رازی، محمدبن عمر (1420). التفسیر الکبیر، چ3، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    22. فضل‌اللّه، سید محمدحسین (1419). من وحی القرآن، چ1، بیروت، دار الملاک.
    23. فیض کاشانی، محسن (1415). الصافی، تصحیح: حسین اعلمی، چ2، تهران، مکتبة الصدر.
    24. ماوردی، علی‌بن محمد (بی‏تا). النکت و العیون، چ1، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    25. مشنی، مصطفی ابراهیم (1427). التفسیر المقارن- دراسة تأصلیة-، مجلة الشریعة و القانون، ربیع الأول، ش26.
    26. ملاصدرا، محمدبن ابراهیم (1361). التفسیر، تصحیح محمد خواجوی، چ2، قم، نشر بیدار.
دوره 2، شماره 8 - شماره پیاپی 8
دوره دوم، شماره هشتم، تابستان ۱۴۰۳
تابستان 1403
صفحه 93-115

  • تاریخ دریافت 15 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 25 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 10 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 10 شهریور 1403