مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مستندات فرارشته‌ای بودن مطالعات تفسیری

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانشیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی آمل
چکیده
پژوهش‌های میان رشته‌ای در جهان نوین و به‌ویژه در دهه‌‌های اخیر و در پی ظهور مسائل پیچیده و چند تباری اجتماعی- زیستی در جوامع شهروندی، مورد توجه دانش‌پژوهان دانشگاهی و مدیران ساختار‌های اجتماعی قرار گرفته است. نوپدید بودن و گسترش پژوهش‌های میان رشته‌ای و میزان و عمق امتزاج و تلفیق این علوم، موجب مطرح شدن گونه‌‌ها و رویکرد‌های متفاوتی از آن شده که کلان طیف‌‌های آن عبارتند از: چند رشته‌ای، بینا رشته‌ای و فرا رشته‌ای. میان رشته‌ای بین منابع اسلامی و به‌ویژه تفسیر قرآن با سایر علوم بشری، از این قاعده مستثنی نیست. پرسش اصلی مقاله حاضر که با روش مساله محور، توصیفی، تحلیلی و نظری کنکاش می‌شود، آن است که مستندات فرارشته‌ای بودن مطالعات تفسیری قرآن چیست؟ دستاورد این پژوهش، دستیابی به مستندات چهارگانه در احتساب مطالعات تفسیری قرآن به‌عنوان تحقیقی فرارشته‌ای به شرح ذیل است:
اول، وجود شاخصه‌های چهارگانه پژوهش‌‌های فرارشته‌ای در مطالعات قرآنی؛ دوم، نقش مولفه‌‌های چهارگانه متن پژوهی (= نویسنده، متن، خواننده و واقعیت پنهان و تاریخی متن) در مطالعات تفسیری است که مقتضی فرا رشته‌ای می‌باشد؛ سوم، کاربست رویکرد‌های پنج‌گانه معناشناختی تحلیل واژه‌‌ها، تاریخی واژگان، گفتمان حاکم بر متن و معناشناسی شناختی زبان و ذهن که مقتضی عبور از مرز‌های تخصصی علوم می‌باشد؛ چهارم، ارتباط بنیادین مفاهیم قرآنی با کلان رشته‌‌های سه گانه (= علوم انسانی غیر تجربی و تجربی و علوم تجربی طبیعی) و گستره وسیعی از ذیل رشته‌‌های علمی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evidences of Transdisciplinarity in Exegetical Studies

نویسنده English

seyed abdollahe esfahani
Associate Professor and Faculty Member, Holy Quran University of Sciences and Knowledge, Faculty of Quranic Sciences, Amol.
چکیده English

Interdisciplinary research in the modern world, particularly in recent decades, has gained significant attention from academic scholars and social administrators due to the emergence of complex socio-biological challenges in civil societies. The novelty and expansion of interdisciplinary studies, alongside the depth and integration of these disciplines, have led to diverse frameworks – broadly categorized as multidisciplinary, interdisciplinary, and transdisciplinary approaches. This trend extends to Islamic studies, particularly Quranic exegesis (tafsir), which is not exempt from such interdisciplinary engagement.
The central question explored in this article, through a problem-oriented, descriptive, analytical, and theoretical methodology is: What are the transdisciplinary foundations of Quranic interpretive studies? The study identifies four key pillars supporting the classification of Quranic exegesis as transdisciplinary research: 1) Presence of Four Transdisciplinary Characteristics in Quranic Studies: Quranic research exhibits the four defining traits of transdisciplinary inquiry, including integration across disciplines, holistic analysis, addressing real-world complexities, and transcending methodological boundaries. 2) Role of the Four Textual Components in Interpretation: The interplay of four textual elements – author, text, reader, and the hidden historical reality of the text – in exegetical analysis necessitates a transdisciplinary framework to harmonize theological, historical, linguistic, and sociocultural dimensions. 3) Application of Five Semiotic Approaches: Quranic interpretation employs five semiotic methods – semantic analysis of words, etymology, dominant discourse in the text, cognitive semantics of language, and cognitive semantics of mind – which require transcending disciplinary silos to decode layered meanings. 4) Fundamental Connection Between Quranic Concepts and Three Major Scientific Domains: Quranic themes are intrinsically linked to three broad scientific fields – non-empirical humanities, empirical humanities, and natural sciences – alongside a vast array of sub-disciplines, fostering interdisciplinary dialogue.

کلیدواژه‌ها English

Interdisciplinary
research
Quranic interpretation
multidisciplinary
transdisciplinary
documentation
  1. قرآن کریم (۱۴۱۸). ترجمه: فولادوند، محمدمهدی، چ۳، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.

    1. ابراهیمی، مرتضی (۱۳۹۳). بررسی ضرورت‌‌های مطالعات میان رشته‌ای در حوزه علوم انسانی، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره ششم، شماره۲.
    2. آراسته، حمیدرضا (۱۳۸۸). میان رشته‌‌ها در آموزش عالی، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره اول، سال۲.
    3. پهلوان، منصور و همکاران (۱۳۹۲). گونه‌شناسی مطالعات میان رشته‌ای در قرآن کریم، مجله مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره پنجم، ش۴.
    4. خرسندی، علی (۱۳۸۷). گفتمان میان رشته‌ای دانش، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری.
    5. خرسندی، علی (۱۳۸۸). تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان رشته‌ای، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره اول، ش۴.
    6. درزی، قاسم؛ پاکتچی، احمد؛ فرامرز قراملکی، ‏احد (۱۳۹۵). الزامات روش شناختی مطالعات میان رشته‌ای قرآن کریم، فصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، دوره دهم، ش۱۹.
    7. درزی، قاسم (۱۳۹۷). درآمدی بر کاربست علوم شناختی در مطالعات قرآن، مجله مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال۲، ش۱.
    8. درزی، قاسم؛ فرامرز قراملکی، احد (۱۳۹۹). روش‌شناسی مطالعات میان رشته‌ای قرآن، چ۱، تهران، دانشگاه امام صادق.
    9. شاکری، رضا و همکاران (۱۳۹۰). بررسی روش گفتمان کاوی و چگونگی کاربست آن در مطالعات قرآنی، مجله پژوهش، س۳، ش۱.
    10. صدریه، پیام؛ درزی، قاسم (۱۳۹۴). نگرشی میان رشته‌ای به حکمرانی خوب زمینه‌سازی حکمرانی خوب در قرآن و نهج البلاغه، مجله پژوهش‌‌های نهج البلاغه، ش۴۶.
    11. طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    12. طوسی، محمدحسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیا التراث العربی.
    13. فاضلی، نعمت‌الله؛ کوشکی، فاطمه (۱۳۹۵). چندرشته‌ای، بینا رشته‌ای و پسا رشته‌ای، تغییر الگو‌های رشته‌ای در زبان شناسی، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره نهم، ش۱.
    14. فرامرز قراملکی، احد (۱۳۹۲). روش‌شناسی مطالعات دینی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    15. معرفت، محمدهادی (۱۳۷۹). تفسیر و مفسران، قم، موسسه فرهنگی التمهید.
    16. میردهقان، مهین ناز؛ درزی، قاسم؛ قراملکی، احد (۱۳۹۶). تاملی بر الگو‌های تاثیرگذاری زبانشناسی شناختی در مطالعات قرآنی با تاکید بر واژه قرآنی شاکله، مجله مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال۱، ش۲.
    17. نقیب، سیدمحمد و همکاران (۱۳۹۵). مطالعات میان رشته‌ای قرآن و تمایز آن با پژوهش‌‌های تطبیقی و تفسیر علمی، تفسیر پژوهی، سال۳، ش۵.
    18. Augsburg , T. (2005) Becoming interdisciplinary :An introduction to interdisciplinary studies , kendall / hunt publishing company .
    19. Colins , J. (2002) “May you live in interesting times: Using multidisciplinary and interdisciplinary programs to cope with changes in life science , 52 (1), pp. 75-83
    20. Davies , M. &. Martin , D.(2007) interdisciplinary Higher education : implications for teaching and learning , australia : the university of melborne
    21. Leavy , p.(2011). Essentials of transdisciplianry research : Using problem-centered methodologies. Walnut cerrk , CA: left coost
    22. Max-Neef,M.A.(2005) “Commentary:foundations of transdisciplinarity” , Ecological economics, vol (-) ,No 53 , pp.5-16
    23. Neger,A. (2004) A transdisciplinary approach to science and astrology ,accessed at http://cura. free. fr/quinq/02negre2. html
    24. Stember , M.(1998) “ Advancing the social sciences through the interdisciplinary enterprise” in interdisciplinary : essays from the literature , William H. Newell , (Ed).PP.337-350, Newyork : college entrance examination board.
دوره 2، شماره 8 - شماره پیاپی 8
دوره دوم، شماره هشتم، تابستان ۱۴۰۳
تابستان 1403
صفحه 53-74

  • تاریخ دریافت 15 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 مرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 10 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 10 شهریور 1403