مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی تطبیقی دیدگاه فخر رازی و آیت‌الله جوادی آملی در دلالت آیه65 سوره «ص» بر توحید ذاتی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح4، رشته تفسیر تطبیقی، جامعةالزهراء
2 استادیار جامعةالمصطفی، مدیر گروه تفسیر و علوم قرآن جامعةالزهراء
چکیده
توحید از بنیادی‌ترین اصول تعالیم و زیربنای اعتقادات دین مبین اسلام به شمار می‌آید و دارای شاخه‌های متعدد است. در این میان، توحید ذاتی جایگاهی اساسی و زیربنایی دارد. با توجه به اهمیت بحث توحید ذاتی، وجود آیات فراوان در این زمینه، و نیز تنوع دیدگاه‌های مفسران، این پرسش مطرح می‌شود که دیدگاه فخر رازی و آیت‌الله جوادی آملی درباره‌ی دلالت آیه‌ی ۶۵ سوره «ص» ـ «قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنْذِرٌ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» ـ بر توحید ذاتی چیست؟ در این تحقیق که به روش تحلیلی ـ تطبیقی انجام شده است، نظر این دو مفسر بزرگ مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد که آیت‌الله جوادی آملی در رد نظر فخررازی معتقد است ساحت مقدس خداوند متعال از همه انحای وحدت امکانی مانند وحدت فردی، نوعی و جنسی منزه می‌باشد. از دیدگاه ایشان، چون وحدت خداوند متعال، وحدت امکانی نیست، هیچ چیز نمی‌تواند او را در ذات، صفات و افعال، مقهور و مغلوب نموده و در حدّی از حدود محدود سازد. ایشان همچنین فرض وجود خداوند ثانی را فرضی مستحیل می‌دانند؛ زیرا خود این فرض یک محدوده هستی است که وجود آن واحد قاهر، اصل فرض و فارض و مفروض را زیرمجموعه خود نگاه می‌دارد. به بیان دیگر، ذات باری تعالی چنان گستره وجودی بی‌نظیری دارد که اساساً جایی برای فرض وجود دیگری باقی نمی‌گذارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of Fakhr al-Razi's and Ayatollah Javadi Amoli’s Views on the Implication of Verse 65 of Surah Ṣād Regarding Tawhid Dhati (intrinsic monotheism)

نویسندگان English

azar kashefi 1
Reyhane Poorkhalili 1
Seyyed Hossein Shafi‘i Darabi 2
1 Student at Level 4, Comparative Interpretation, Al-Zahra University
2 Assistant Professor at Jamiat al-Mustafa, Head of the Department of Interpretation and Quranic Sciences at Jamiat al-Zahra.
چکیده English

Monotheism (Tawhid) is considered one of the most fundamental principles of Islamic teachings and the foundational basis of religious beliefs, encompassing abundant branches. Among these, Tawhid Dhati (intrinsic monotheism) holds a foundational and pivotal position. Given the significance of Tawhid Dhati, the abundance of Quranic verses addressing this topic, and the diversity of interpretations by exegetes, the following question arises: What are the views of Fakhr al-Razi and Ayatollah Javadi Amoli regarding the indication of verse 65 of Surah Ṣād – "Say, [O Muhammad], 'Indeed, I am only a warner, and there is no deity except Allah, the One, the Almighty'" – concerning Tawhid Dhati?  This research, conducted through an analytical-comparative method, examines the views of these two prominent exegetes. The findings indicate that Ayatollah Javadi Amoli rejects Fakhr al-Razi’s perspective, asserting that the sacred essence of God Almighty is transcendent beyond all forms of possible unity (wahdah imkāniyyah), such as numerical, generic, or categorical unity. In his view, since the unity of God Almighty is not a possible unity, nothing can dominate or subordinate Him in His essence, attributes, or actions, nor can anything confine Him within defined limits. Furthermore, he considers the assumption of a second deity an impossible hypothesis, as the very premise of such an assumption constitutes an ontological boundary. The existence of the One Almighty encompasses the assumption itself, its basis, and its components as subordinate to His essence. In other words, the unique existential scope of the Divine Essence leaves no room for the assumption of any other existence.

کلیدواژه‌ها English

Ayatollah Jawadi Ameli
Comparative Exegesis
Essential Monotheism (Tawhid al-Dhati)
Surah Ṣād
Fakhr al-Razi
Divine Wrath (Qahariyyat al-Ilahi)
  1.  

    قرآن کریم (۱۳۸۹). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، چ3، قم، امام علی‌بن ابی‌طالب7.

    1. ابن‌فارس، احمد (۱۴۰۴). معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
    2. اراکی، محسن (۱۳۹۳). فقه نظام سیاسی اسلام، چ1، قم، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف.
    3. ازهری، محمدبن احمد (۱۴۲۱). تهذیب اللغة، بیروت، داراحیاءالتراث العربی.
    4. آلوسی، محمودبن عبدالله (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    5. بیضاوی، عبدالله‌بن عمر (۱۴۱۸). انوارالتنزیل و اسرار التاویل، بیروت، داراحیاءالتراث العربی.
    6. جرجانی، علی‌بن محمد (۱۳۷۰). التعریفات، چ1، تهران، ناصرخسرو.
    7. جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۶). فلسفه الهی از منظر امام رضا7، قم، مرکز نشر اسراء.
    8. جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۰). تفسیر تسنیم، قم، اسراء.
    9. جوهری، اسماعیل‌بن حماد (۱۴۰۴). الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین.
    10. حسینی طهرانی، سید محمدحسین (بی‌تا). الله‌شناسی، تهران، علامه طباطبایی.
    11. حسینی همدانی، سید محمدمهدی، جلسه هشتم، شرح دعای بیست و هشتم صحیفه سجادیه.
    12. خطیبی کوشکک، محمد (۱۳۸۶). فرهنگ شیعه(کلام)، چ1، قم، زمزم هدایت.
    13. درودآبادی همدانی، سیدحسین (۱۳۸۴). شرح الاسماءالحسنی، قم، بیدار.
    14. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (۱۴۱۲). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار الشامیة.
    15. زمخشری، محمودبن عمر (۱۴۰۷). الکشاف، بیروت، دار الکتاب العربی.
    16. سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمدحسین (۱۳۸۷). مجموعه رسائل در شرح احادیثی از کافی، چ1، قم، دارالحدیث.
    17. صاحب‌بن عباد، اسماعیل (۱۴۱۴). المحیط فی اللغة، بیروت، عالم الکتب.
    18. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۳). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    19. طبری، محمدبن جریر (۱۴۲۲). جامع البیان عن تاویل آی القرآن، قاهره، هجر.
    20. طریحی، فخرالدین‌بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین، تهران، مکتبه المرتضویه.
    21. فخرالدین رازى، ابوعبدالله، محمدبن عمر (1420‏). مفاتیح الغیب، چ۳، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏.
    22. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (۱۴۰۹). العین، قم، موسسه دارالهجره.
    23. مرتضی زبیدی، محمدبن محمد (۱۴۱۴). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر.
    24. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۹). خدا‌شناسی (مجموعه کتب آموزشی معارف قرآن)، چ1، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
دوره 2، شماره 8 - شماره پیاپی 8
دوره دوم، شماره هشتم، تابستان ۱۴۰۳
تابستان 1403
صفحه 7-21

  • تاریخ دریافت 05 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 25 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 10 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 10 شهریور 1403