مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

بررسی تطبیقی دیدگاه زمخشری و آیت‌الله جوادی آملی در دلالت آیه4 سوره زمر بر نفی «تبنّی» و اثبات توحید ذاتی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
ریحانه پورخلیلی 1
سیدحسین شفیعی دارابی 2
زینب الهی 3
1 تفسیر تطبیقی، کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، جامعةالزهراء(س)
2 استادیار جامعة المصطفی(ص)، مدیر گروه تفسیر و علوم قرآن جامعة الزهراء(س)
3 دانش پژوه سطح4، رشته تفسیر تطبیقی، جامعةالزهراء(س)
چکیده
توحید، به‌عنوان اساسی‌ترین اصل و مبنای تعالیم الهی، دارای اقسام متعددی است که در میان آن‌ها، توحید ذاتی شالوده و بنیاد سایر اقسام و عالی‌ترین مرتبه توحید محسوب می‌شود. آیات مرتبط با توحید ذاتی ازجمله مباحث تأمل‌برانگیز و مورد اختلاف میان مفسران به‌شمار می‌آید. در این زمینه، این پرسش مطرح می‌شود که دیدگاه زمخشری و آیت‌الله جوادی آملی درباره دلالت آیه چهارم از سوره زمر: «لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ یَتَّخِذَ وَلَدًا لَاصْطَفَىٰ مِمَّا یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ ۚ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» بر نفی «تبنّی» و اثبات توحید ذاتی چیست؟ پژوهش حاضر، با روش تحلیلی ـ تطبیقی، به بررسی دیدگاه‌های زمخشری و آیت‌الله جوادی آملی در این زمینه پرداخته است. نتیجه حاصل از این تحقیق آن است که آیت‌الله جوادی آملی، در رد نظریه تبنّی و امتناع آن ـ که از سوی زمخشری نیز مورد توجه قرار گرفته است ـ بر این باور است که مقوله اصطفاء و تبنّی از سوی خداوند، امری محال و در تعارض با وحدت ذاتی اوست؛ زیرا خداوند متعال واحدی بی‌همتاست که هیچ همتایی ندارد. وحدت ذاتی او، قاهریت بر هر گونه کثرت را دربر دارد؛ ازاین‌رو، هیچ موجودی شایستگی آن را ندارد که به فرزندخواندگی الهی منصوب شود تا کارها و نیازهای او را برطرف سازد.
کلیدواژه‌ها
تفسیر تطبیقی
تبنّی
توحید ذاتی
سوره زمر
مفسران فریقین

موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Zamakhshari and Ayatollah Javadi Amoli’s Views on the Implication of Verse 4 of Surah Zumar for the Rejection of "Adoption" and the Affirmation of Divine Unity

نویسندگان English

Reyhane Poorkhalili 1
Seyed Hossein Shafiyi 2
zeynab Elahi 3
1 Student at Level 4, Comparative Interpretation, Master's in Quranic Sciences and Hadith, Jamiat al-Zahra.
2 Assistant professor of Al-Mustafa University (pbuh), Director of the Qur'an Tafsir and Sciences Department of Al-Zahra University
3 Student at Level 4, Comparative Interpretation, Jamiat al-Zahra
چکیده English

Tawhid (Divine Unity), as the fundamental principle of divine teachings, comprises various categories, among which Essential Unity is considered the foundation of all others and the highest level of Tawhid. Verses related to Essential Unity are among the most thought-provoking and disputed topics among commentators. This study explores the perspectives of Zamakhshari and Ayatollah Javadi Amoli regarding the implication of verse 4 of Surah Zumar:“Had Allah wished to take a son, He could have chosen from what He creates whatever He willed. Glory be to Him! He is Allah, the One, the Prevailing.”The research employs an analytical-comparative method to examine their viewpoints. The findings indicate that Ayatollah Javadi Amoli, in rejecting the theory of adoption and its impossibility-an idea also noted by Zamakhshari-argues that the concept of divine selection and adoption is impossible and contradicts God’s Essential Unity. Since God is uniquely One and has no equal, His Essential Unity implies dominance over all multiplicity. Thus, no being is worthy of divine adoption to fulfill its needs or manage affairs.

کلیدواژه‌ها English

Adoption
Comparative Interpretation
Essential Unity
Surah Zumar
Interpretations of Both Islamic Sects

  1. القرآن الکریم (۱۳۸۹). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، چ3، قم، امام علی‌بن ابیطالب7.

    1. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414). لسان‌العرب، چ1، بیروت، دارصادر.
    2. اراکی، محسن (1393). فقه نظام سیاسی اسلام، چ1، قم، معارف.
    3. جرجانی، علی‌بن محمد (1370). التعریفات، چ1، تهران، ناصرخسرو.
    4. جوادی آملی، عبدالله (1386). فلسفه الهی از منظر امام رضا7، چ3، قم، اسراء.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1389). تفسیر تسنیم، چ1، قم، اسراء.
    6. جوادی آملی، عبدالله، درس تفسیر، تاریخ 7/7/1393.
    7. حقی، اسماعیل‌بن مصطفی (بی‌تا). تفسیر روح البیان، چ1، بیروت، دارالفکر.
    8. حلی، حسن‌بن یوسف (1420). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، چ1، قم، موسسه امام صادق7.
    9. خطیبی کوشکک، محمد (1386). فرهنگ شیعه (کلام)، چ1، قم، زمزم هدایت.
    10. خمینی، سیدروح‌الله (1410). تحریرالوسیله، چ2، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
    11. خنجری علی‌آبادی، امین؛ سیفی علمی، یعقوب (1396). «بررسی فرزند‌خواندگی در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران»، نشریه «قانون‌یار»، بهار، صفحات 11-33، دوره1، شماره1.
    12. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1412). مفردات ألفاظ القرآن، چ1، بیروت، دارالشامیة.
    13. زبیدی، مرتضی محمدبن محمد (1414). تاج‌العروس من جواهر القاموس، چ1، بیروت، دارالفکر.
    14. زمخشری، محمودبن عمر (1407). الکشاف، چ1، بیروت، دار الکتاب العربی.
    15. سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمدحسین (1387). مجموعه رسائل در شرح احادیثی از کافی، چ1، قم، دارالحدیث.
    16. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1366). تفسیر القرآن الکریم ، چ2، قم، بیدار.
    17. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1352). المیزان فی تفسیر القرآن، چ3، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    18. طوسی، محمدبن الحسن (1409). التبیان فی تفسیر القرآن، چ1، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
    19. فخررازی، محمدبن عمر (1420). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، چ1، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    20. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1409). العین، چ2، قم، مؤسسة دار الهجرة.
    21. فیروزآبادی، محمدبن یعقوب (1415). القاموس المحیط، چ1، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    22. قرائتی، محسن (1388). تفسیر نور، چ1، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    23. قرطبی، محمدبن احمد (1415). الجامع لاحکام القرآن، چ1، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
    24. مصباح یزدی، محمدتقی (1389). خدا‌شناسی (مجموعه کتب آموزشی معارف قرآن)، چ1، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.
    25. مصطفوی، حسن (1430). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چ1، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    26. مکارم شیرازی، ناصر (1374). ‌تفسیر نمونه، چ32، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    27. وزارة الأوقاف و الشؤون الاسلامیة (1410). الموسوعه الفقهیه الکویتیه، کویت، وزارة الأوقاف و الشؤون الاسلامیة.
    28. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1392). «فرزندخوانده»، چ1، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت7، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت7.
    29. هجویری، محمدبن عثمان (1375). کشف‌المحجوب، چ4، تهران، طهوری.
مطالعات تفسیری آلاءالرحمن
دوره 2، شماره 7 - شماره پیاپی 7
دوره دوم، شماره هفتم، بهار ۱۴۰۳
بهار 1403
صفحه 7-20

  • تاریخ دریافت 28 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 30 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 25 اسفند 1402
  • تاریخ اولین انتشار 20 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 20 خرداد 1403