مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

تبیین نوع وحی به مادر حضرت موسی(ع) از دیدگاه فریقین

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانشکده علوم قرآن و معارف مشهد
2 دانشگاه تهران
چکیده
وحی در اسلام جایگاه ویژه‌ای دارد و بالاترین سطح آن، وحی تشریعی است که تنها شامل پیامبران می‌شود. اما وحی در سطحی پایین‌تر به معنای الهام‌های مبارکی است که خداوند در دل آماده برخی انسان‌ها و بندگان شایسته خود قرار می‌دهد. بدون شک، با نزول وحی از نوع اول، چشمه‌های معرفت و حقایق به سرعت به انبیای الهی منتقل می‌شود. حال این پرسش مطرح می‌شود: آیا ذکر وحی در آیه «اِذْ أَوْحَینَا إِلی أُمِّک مَا یوحَی» (طه: 38) می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که یک بانوی صالحه نیز می‌تواند از طریق وحی غیرتشریعی (با وساطت ملائکه یا به شیوه‌ای دیگر) با خدا ارتباط برقرار کند؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی، دیدگاه فریقین را در خصوص نوع وحی به یک بانو بررسی کرده و به این نتایج دست یافته است: زن بودن نباید دلیلی برای کاهش ارزش وحی به بانوان صالحه‌ای مانند مادر موسیG باشد و نباید آن را در مرتبه پایینی از وحی همانند وحی به یک حیوان (مانند زنبور عسل) تنزل داد، چنان‌که برخی با تعصبات کلامی معتزله چنین کرده‌اند. با تأمل دقیق در مفاد آیات قرآن و روایات مرتبط، می‌توان دریافت که واژه «وحی» به معنای الهام، اعم از القاء در قلب یا سخن‌گفتن ملائکه با افراد خاص، منحصر به انبیاء نیست؛ بلکه هر بنده‌ای که دل پاکی داشته باشد می‌تواند از این طریق با خدا ارتباط پیدا کند. تنها وحی به معنای اصطلاحی (یعنی وحی تشریعی) است که مختص پیامبران است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

INVESIGATING THE TYPE OF REVELATION TO THE MOTHER OF PROPHET MOSES (PBUH) FROM THE PERSPECTIVE OF THE SHIA AND SUNNI SECTS

نویسندگان English

fatemeh sarchahi 1
Hossein Afsardir 2
1 university of Sciences and Education of the Holy Quran
2 University Thran
چکیده English

Revelation holds a significant position in Islam, with the highest level being legislative revelation, which is exclusive to the Prophets. However, revelation at a lower level refers to blessed inspirations that God places in the hearts of some people and His righteous servants. Without a doubt, with the descent of the first type of revelation, fountains of knowledge and truths swiftly flow to the Prophets. Now, the question arises: Does the mention of revelation in the verse " When We inspired to your mother what We inspired, " (Taha: 38) indicate that a righteous woman can also communicate with God through non-legislative revelation (either mediated by angels or in some other manner)? This study, using a descriptive-analytical method, examines the view of both Sunni and Shia scholars regarding the type of revelation given to a woman and concludes that a woman’s gender should not diminish the value of the revelation to righteous women such as the mother of Moses (PBUH). Nor should it be lowered to a rank below the revelation given to an animal (like the bee), as some with Mu’tazilite theological biases have done. Careful reflection on the content of Quranic verses and related narrations shows that the term "revelation," meaning inspiration—whether placed in the heart or spoken by angels to specific individuals—is not exclusive to the Prophets. Only legislative revelation, in its technical sense, is exclusive to the Prophets. 

کلیدواژه‌ها English

Ontological Revelation
Legislative Revelation
Revelation to Non-Prophets
Mother of Moses(PBUH)
  1. قرآن کریم (1383). ترجمه‌ حسین انصاریان، اسوه، قم.

    1. ابن‌بابویه، محمدبن علی (۱۳۷۶). أمالی، قم، کتابچی.
    2. ‏‫ابن‌بابویه، محمدبن علی (۱۴۱۴). اعتقادات، ترجمه‌ محمدعلی بن محمد حسنی، قم، کنگره شیح مفید.
    3. ‏‫ابن‌بابویه، محمدبن علی (۱۴۱۴). کمال الدین و تمام النعمة، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    4. ‏‫ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن علی (1۴22). زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت، دار الکتاب العربی.
    5. ابن‌حجر العسقلانی، ابوالفضل احمدبن علی (۱۴۰۲). فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    6. ابن‌حزم‌اندلسی، علی‌بن‌احمد (۱۴۱۸). الفصل‌فی‌الملل‌والاهواءو‌النحل،‌ بیروت، دار‌المعرفه.
    7. ‏‫ابن‌شهرآشوب، محمدبن علی (۱۴۱۰). متشابه القرآن و مختلفه، قم، دار بیدار للنشر.
    8. ‏‫ابن‌عاشور، محمدطاهر (1۴20). التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
    9. ‏‫ابن‌عجیبه، احمد (1۴19). البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، قاهره، حسن عباس زکی.
    10. ابن‌عربی، محمدبن علی (۱۳۸۶). شرح‌ فصوص‌ الحکم‌، داودبن‌ محمود قیصری‌، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
    11. ‏‫ابن‌عطیه، عبدالحق‌بن غالب (1۴22). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالکتب العلمیة.
    12. ابن‌فارس، احمد (1۴0۴). معجم مقاییس اللغة، دار إحیاء الکتب العربیة، قم، مکتب الإعلام الإسلامی مرکز النشر.
    13. ابن‌منظور، محمدبن مکرم (137۴). لسان العرب، بیروت، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    14. ‏‫ابوحیان اندلسی، محمدبن یوسف (1۴20). البحر المحیط فی التفسیر، بیروت، دار الفکر.
    15. آل‌غازی، عبدالقادر (1383). تفسیر القرآن العظیم المسمی بیان المعانی علی حسب ترتیب النزول، دمشق، مطبعة الترقی.
    16. بخاری‌، محمدبن‌ اسماعیل‌ ( ۱۳۱۳). صحیح‌ البخاری‌، بیروت، داراحیا التراث‌ العربی‌.
    17. بروجردی، حسین‌بن رضا (1۴1۶). تفسیر الصراط المستقیم، قم، موسسه انصاریان.
    18. ‏‫بیضاوی، عبدالله‌بن عمر (1۴18). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق محمد عبدالرحمن مرعشلی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    19. ثعلبی، احمدبن محمد (1۴22). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    20. ‏‫ثقفی‌ تهرانی‌، محمد (۱۳۸۳). روان‌ جاوید در تفسیر قرآن‌ مجید، تهران، دار الکتب‌ الاسلامیه‌.
    21. جبایی، محمدبن عبدالوهاب (1۴28). تفسیر أبی علی الجبائی، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    22. جزائرى، سیدنعمت الله‌بن عبدالله‏ (۱۱۱۲). داستان پیامبران یا قصه‏های قرآن از آدم تا خاتم، تهران، هاد.
    23. جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۱). زن در آیینه‌ جمال خداوندی، قم، نسیم حیات.
    24. جوهری، اسماعیل‌بن حماد (1۴0۴). الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین.
    25. ‏‫حسینی آملی، سیدحیدر (۱۳۶۸). جامع الأسرار ومنبع الأنوار، بیروت، موسسه تارسخ العربی.
    26. حویزی، عبدعلی‌بن جمعه (بی‌تا). تفسیر نور الثقلین، تحقیق هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان.
    27. خوئی‌، سید‌ابوالقاسم‌ (۱۳۸۵). مرزهای‌ اعجاز، تهران، موسسه امام صادق‌G.
    28. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1۴12). مفردات ألفاظ القرآن، دمشق، دارالشامیة.
    29. زحیلی، وهبه (1۴22). التفسیر الوسیط، دمشق، دارالفکر.
    30. زمخشری، محمودبن عمر (1399). أساس البلاغة، بیروت، دارصادر.
    31. زمخشری، محمودبن عمر (1۴07). الکشاف، بیروت، دار الکتاب العربی.
    32. سبحانی، جعفر (۱۳۸۶). آگاهی سوم یا علم غیب، قم، موسسة امام الصادق G.
    33. سعیدی‌روشن‌، محمد باقر (۱۴۳۰). آشنایی با علوم قرآن، قم، جامعةالمصطفیk العالمیة.
    34. سفارینی، محمدبن احمد (۱۴۱۱). ‏لوامع الانوار البهیة و سواطع الاسرار الاثریة، بیروت، المکتب الاسلامی دارالخانی.
    35. شبر، سیدعبدالله (1۴10). تفسیر القرآن الکریم، قم، مؤسسة دار الهجرة.
    36. شریفی، محمد (۱۳۹۵). «تبیین ماجرای ملاقات همسر حضرت ابراهیم با فرشتگان و پاسخ به شبهات آن با محوریت آیات شریفه 71 تا 73 سوره هود»، پژوهشنامه معارف قرآنی، دوره۷، ش۲۷، ص۱۷۹- ۲۰۱.
    37. شهرستانی، محمدبن مکرم (۱۴۲۵). الملل و النحل، بیروت، دارالمعرفه.
    38. صفار، محمدبن حسن (بی‌تا). بصائر الدرجات، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی6.
    39. طاهری، حبیب‌الله (1377). درس‌هایی از علوم قرآن، تهران، اسوه.
    40. طباطبایی، سید محمدحسین (137۵). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    41. طبرسی، احمدبن علی (1۴03). الاحتجاج، مشهد، المرتضی.
    42. طبرسی، فضل‌بن حسن (1۴12). جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه قم.
    43. طبری، محمدبن جریر (۱۴۱۲). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة.
    44. طریحی، فخرالدین‌بن محمد (137۵). مجمع البحرین، تهران، مکتبة المرتضویة.
    45. طوسی، محمدبن حسن (۱۳۸۵). تمهید الاصول فی علم الکلام، ترجمه عبدالمحسن مشکات، تهران، انجمن اسلامی حکمت فلسفه ایران.
    46. طوسی، محمدبن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    47. عبداللهی، محمود (۱۳۸۵). وحی در قرآن، قم، دفتر تبلیغات اسلامی قم.
    48. علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1۴07). شرح کشف المراد، ترجمه علی محمدی. قم، اندیشه مولانا.
    49. فخر رازی، محمدبن عمر (۱۳۴۲). البراهین در علم کلام، تحصیح سید محمدباقر سبزواری، تهران، دانشگاه تهران.
    50. فخر رازی، محمدبن عمر (1۴20). التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    51. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1۴09). العین، قم، مؤسسة دار الهجرة.
    52. فهیم‌ کرمانی‌، مرتضی‌ (۱۳۶۶). چهره‌ی‌ زن‌ در آیینه‌ی‌ قرآن‌ و تاریخ، تهران، دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی.
    53. فهیم‌ کرمانی‌، مرتضی‌ (۱۳۷۴). زن‌ و پیام‌آوری‌، تهران، دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی‌.
    54. فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی (1۴1۵). تفسیر الصافی، تهران، مکتبة الصدر.
    55. قرطبی، محمدبن احمد (13۶۴). الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو.
    56. قشیری، عبدالکریم‌بن هوازن (137۴). الرسالة القشیریة، تحقیق عبدالحلیم محمود، قم، بیدار.
    57. کاشانی، فتح‌‎الله بن شکرالله (1۴23). زبدة التفاسیر، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة.
    58. کلینی، محمدبن یعقوب (1۴07). کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    59. مجلسی، محمدباقر (1۴03). بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    60. مروی، احمد؛ مصطفوی، سیدحسن (1391). «دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصومD»، قبسات، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سال۱۷، ش۶۳، ص۵- ۳۶.
    61. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۶۸). معارف قرآن، قم، موسسه راه حق.
    62. مصطفوی‌، حسن‌ (1۴1۶). التحقیق‌ فی‌ کلمات‌ القرآن‌الکریم‌، ‏‫تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    63. مفید، محمدبن محمد ( 1۴1۴). دفاع از تشیع، ترجمه الفصول المختاره، ترجمه‌ محمدبن حسین آقاجمال خوانساری، قم، مؤمنین.
    64. مفید، محمدبن محمد (1۴1۳). الإختصاص، بیروت، مؤسسة النشر الإسلامی.
    65. مفید، محمدبن محمد (۱۴۱۴). اوائل المقالات، بیروت، دارالمفید.
    66. مقاتل‌بن سلیمان، ابوالحسن (۱۴۲۳). تفسیر مقاتل‌بن سلیمان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    67. ‫مکارم شیرازی، ناصر و همکاری جمعی از نویسندگان (۱۳۷۴). تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    68. مهریزی‌، مهدی‌ (۱۳۸۲). زن‌ و فرهنگ‌ دینی‌‌، تهران، هستی‌ نما.
دوره 2، شماره 6 - شماره پیاپی 6
دوره دوم، شماره ششم، زمستان ۱۴۰۲
زمستان 1402
صفحه 31-54

  • تاریخ دریافت 12 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 30 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 28 آبان 1402
  • تاریخ اولین انتشار 20 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 20 اسفند 1402