مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

نقد و بررسی چهار شبهه ابن‌تیمیه پیرامون شأن نزول آیه صادقین

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح۴، تفسیر تطبیقی، جامعةالزهراء
2 استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن، جامعةالمصطفی
چکیده
آیه مبارکه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ» که به «آیه صادقین» مشهور است، یکی از آیات کلیدی در بحث امامت و ولایت به شمار می‌رود. بر باور تمامی علمای شیعه، این آیه شریفه در شأن و فضیلت امیرالمؤمنین علی(ع) و ائمه معصومین(ع) نازل شده است. اما علمای اهل‌سنت، ضمن اذعان به نزول آن در مورد امیرالمؤمنین(ع)، تفاسیر دیگری نیز برای آن ارائه می‌کنند. ابن‌تیمیه، از علمای برجسته اهل‌سنت، در تفسیر این آیه، یازده شبهه را مطرح کرده است که چهار مورد از آنها به شأن نزول آیه مربوط می‌شود. او یکی از این شبهه‌ها را لقب «صدیق» ابوبکر دانسته و مدعی شده که آیه در شأن و فضیلت او بر امیرالمؤمنین(ع) نازل شده است. این عالم متعصب اهل‌سنت، همچنین با اشاره به نزول آیه در شأن کعب‌بن مالک و جمع بودن واژه «صادقین»، مدعی می‌شود که این آیه نمی‌تواند در شأن حضرت علی(ع) نازل شده باشد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی شبهات ابن‌تیمیه در جهت نفی نزول آیه صادقین در مورد امام علی(ع) و پاسخ به آنها می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شبهه صدیق بودن ابوبکر و افضلیت او بر امام علی(ع) ادعایی بدون دلیل و سندی معتبر است. روایات مربوط به صدیق بودن ابوبکر نیز ساختگی و از نظر سند ضعیف هستند. در مقابل، روایات معتبر متعددی از منابع شیعه و اهل‌سنت، امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان صدیق واقعی معرفی می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Criticism and Analysis of Ibn Taymiyyah’s Four Doubts about the Circumstances of the Revelation of the Sadiqin Verse

نویسندگان English

maryam shahali 1
Seyyed Hossein Shafii Darabi 2
1 Level 4 scholar, comparative interpretation, Al-Zahra University
2 Assistant Professor of the Department of Qur'an Interpretation and Sciences, Al-Mustafa University
چکیده English

The blessed verse «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ» which is known as “Sadiqin Verse”, is considered one of the key verses in the discussion of Imamate and Wilayat. According to all the Shiite scholars, this honorable verse was revealed in honor and virtue of Amir al-Mu'minin Ali (AS) and the Infallible Imams. However, while acknowledging its revelation about Amir al-Mu'minin Ali (AS), Sunni scholars also offer other interpretations of it. Ibn Taymiyyah, one of the leading Sunni scholars, raised eleven doubts about the interpretation of this verse, four of which are related to the revelation of the verse. He considered one of these doubts to be Abu Bakr’s title “al-Siddiq” and claimed that the verse was revealed to Amir al-Mu'minin Ali (AS) in his honor and virtue. This bigoted Sunni scholar, also referring to the revelation of the verse in the honor of Ka‘b ibn Malik and the plural of the word “Sadiqin”, claims that this verse cannot have been revealed in the honor of Imam Ali (AS). This research investigates Ibn Taymiyyah’s doubts in the direction of denying the revelation of the Sadiqin verse about Imam Ali (AS) and answers them with a descriptive-analytical method. The findings of the research show that the suspicion of Abu Bakr’s sincerity and his superiority over Imam Ali (AS) is a claim without any valid evidence or document. Narrations related to Abu Bakr’s truthfulness are also fake and weak in terms of chain of transmission. On the other hand, several authentic narrations from Shia and Sunni sources introduce Amir al-Mu’minin Ali (AS) as the true Siddiq.

کلیدواژه‌ها English

Ibn Taymiyyah
Imam Ali (AS)
Imamate and Wilayat
Verse of Sadiqin
Circumstances of Revelation
Siddiq
  1. قرآن کریم (1373). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، قم، دارالقرآن.

    1. ابن ابى‌حاتم رازی، عبدالرحمن‌بن محمد (۱۴۱۹). تفسیر القرآن العظیم، ریاض،‏ مکتبة نزار مصطفی الباز.
    2. ابن‌‌بابویه (شیخ صدوق)، محمدبن علی (۱۳۹۵). کمال الدین و تمام النعمة، مصحح علی‌‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    3. ابن‌بطریق، یحیی‌بن حسن (۱۴۱۷). خصائص الوحی المبین، محقق مالک محمودی، قم، دار القرآن الکریم.
    4. ابن‌تیمیه حرانی، احمد‌بن عبدالحلیم (۱۴۰۶). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، محقق محمد رشاد سالم، بی‌جا، جامعة الإمام محمدبن سعود الإسلامیة.
    5. ابن‌جوزى، ابوالفرج عبدالرحمن‌بن على (۱۴۲۲). زاد المسیر فى علم التفسیر، بیروت‏، دار الکتاب العربی.
    6. ابن‌جوزى، یوسف‌‌بن‌ قزاوغلی‌ (۱۳۷۶). تذکرة الخواص، قم، الشریف الرضی.
    7. ابن‌سیده، ابی‌الحسن علی‌بن اسماعیل (بی‌تا). المحکم و المحیط الاعظم، محقق عبدالحمید الهنداوی، بیروت، دارالکتب العلمیّة.
    8. ابن‌شهرآشوب، محمدبن علی (بی‌تا). المناقب، مصحح محمدحسین آشتیانی و هاشم رسولی، قم، بی‌نا.
    9. ابن‌طاووس، سیداحمدبن موسی (۱۴۱۱). بناء المقالة الفاطمیة فی نقض الرسالة العثمانیة، مصحح علی عدنانی غریفی، قم، مؤسسة آل‌البیتb لإحیاء التراث.
    10. ابن‌عربی، محمدبن عبدالله (۱۴۱۹). العواصم من القواصم فی تحقیق مواقف الصحابة بعد وفاة النبیa، عربستان، وزارة الشؤون الإسلامیة والأوقاف والدعوة والإرشاد.
    11. ابن‌عطیه اندلسى، عبدالحق‌بن غالب‏ (۱۴۲۲‏). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالکتب العلمیه‏.
    12. ابن‌فارس، احمد (۱۳۹۹). معجم مقاییس اللغة، محقق عبدالسلام محمد هارون، بی‌جا، دارالفکر.
    13. ابن‌قیم جوزیه، محمدبن ابی‌بکر (۱۴۱۵). هدایة الحیاری فی الرد علی الیهود و النصاری، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    14. ابن‌کثیر دمشقى، اسماعیل‌بن عمرو (۱۴۱۹). تفسیر القرآن العظیم،‏ بیروت، دارالکتب العلمیة منشورات محمدعلى بیضون.
    15. اخطب خوارزم، موفق‌بن احمد (۱۴۱۱). المناقب (الخوارزمی)، محقق مالک محمودی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    16. الازهری هروی، محمدبن احمد (۲۰۰۱). تهذیب اللغة، محقق محمد عوض مرعب، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    17. اسفراینی، شهفوربن طاهر (بی‌تا). التبصیر فی الدین و تمییز الفرقة الناجیة عن الفرق الهالکین، مصحح محمد زاهد کوثری، قاهره، المکتبة الأزهریة للتراث.
    18. آلوسى، سیدمحمود (۱۴۱۵‏). روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم،‏ بیروت‏، دارالکتب العلمیه.
    19. بحرانى، هاشم‌بن سلیمان‏ (۱۴۱۶‏). البرهان فى تفسیر القرآن، محقق قسم الدراسات الاسلامیة موسسة البعثة، قم‏، بنیاد بعثت‏.
    20. بغوی، حسین‌بن مسعود (۱۴۲۰). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، محقق عبدالرزاق مهدی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    21. بیضاوى، عبدالله‌بن عمر (۱۴۱۸‏). أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، بیروت‏، داراحیاء التراث العربى‏.
    22. ثعلبى نیشابورى، احمدبن ابراهیم‏ (۱۴۲۲). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏، محقق ابومحمدبن عاشور، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
    23. جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). تفسیر تسنیم، ج19، محقق سعید بندعلی، عباس رحیمیان، قم، اسراء.
    24. حسکانی، عبیدالله‌بن عبدالله (۱۴۱۱). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الآیات النازلة فی أهل البیتb، محقق محمدباقر محمودی، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی مؤسسة الطبع و النشر.
    25. حسینی شیرازی، سیدمرتضی (۱۴۳۱). کونوا مع الصادقین، عراق، موسسه التقی.
    26. حسینی میلانی، سیدعلی (۱۳۸۸). افکار ابن‌تیمیه در بوته نقد، قم، مرکز الحقائق الإسلامیة.
    27. حسینی میلانی، سیدعلی (۱۳۸۹). جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، قم، مرکز الحقائق الإسلامیة.
    28. حسینی میلانی، سیدعلی (۱۴۲۸). شرح منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة، قم، مرکز الحقائق الإسلامیة.
    29. حلی، حسن‌بن یوسف (۱۳۷۹). منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة، محقق عبدالرحیم مبارک، مشهد، تاسوعا.
    30. حلی، حسن‌بن یوسف (۱۹۸۲). نهج الحق و کشف الصدق‌، محشی فرج‌الله حسینی، بیروت، دار الکتاب اللبنانی.
    31. حمویی جوینی، ابراهیم‌بن محمد (بی‌تا). فرائد السمطین، محقق محمدباقر محمودی، بیروت، موسسه المحمودی.
    32. حیدری، سیدکمال (1۴2۵). فی ظلال العقیدة و الاخلاق، قم، دار فراقد.
    33. زرندی، محمد‌بن یوسف (1383). معارج الوصول إلی معرفة فضل آل‌الرسول و البتول، محقق محمدکاظم محمودی، تهران، مجمع إحیای فرهنگ اسلامی.
    34. سفارینی، محمدبن احمد (1۴11). لوامع الأنوار البهیة و سواطع الأسرار الأثریة، بیروت، المکتب الإسلامی.
    35. سمرقندى، نصربن محمدبن احمد (بی‌تا). بحرالعلوم‏، محقق ابوسعید عمربن غلامحسن عمروى، بیروت، دارلفکر.
    36. سیوطى، جلال‌الدین عبدالرحمن (1۴0۴‏). الدرالمنثور فى تفسیر المأثور، قم‏، کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى.
    37. شمس‌الدین ذهبی، محمدبن احمد (1۴13). المنتقى من منهاج الاعتدال فی نقض کلام أهل الرفض والاعتزال، محقق محب‌الدین الخطیب، عربستان، الرئاسة العامة للبحوث العلمیة والافتاء والدعوة والارشاد.
    38. شوشتری، سیدنورالله‌بن شریف‌‌الدین (1۴09). إحقاق الحق و إزهاق الباطل‌، قم، کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى.
    39. طباطبایى، سیدمحمد حسین‏ (1۴17‏). المیزان فى تفسیر القرآن‏، قم‏، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم‏.
    40. طبرسی، احمدبن علی (1۴03). الاحتجاج، مصحح محمدباقر موسوی، مشهد، نشر المرتضی.
    41. طبرسى، فضل‌بن حسن (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو.
    42. طبرى، ابوجعفر محمدبن جریر (1۴12)‏. جامع البیان فى تفسیر القرآن‏،‏ بیروت، دار المعرفه.
    43. طوسی، نصیرالدین محمدبن محمد (1۴07). تجرید الإعتقاد، محقق محمدجواد حسینی جلالی، تهران، مکتب الإعلام الإسلامی.
    44. العاصمی الحنبلی، محمدبن عبدالرحمن‌ (بی‌تا). أبوبکر الصدیق أفضل الصحابة وأحقهم بالخلافة، بی‌جا، بی‌نا.
    45. عبدالملکی، محسن، فرمانیان، مهدی (1392). پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏بن حنیف در خصوص توسل، کلام اسلامی، شهریور، ش8۶.
    46. عروسی حویزی، عبد على‌بن جمعه (1۴1۵). تفسیر نورالثقلین‏، محقق سیدهاشم رسولى محلاتى، قم، اسماعیلیان.
    47. فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمدبن عمر (1۴20). مفاتیح الغیب، بیروت‏، داراحیاء التراث العربى.
    48. فرات کوفى، فرات‌بن ابراهیم ‏(1۴10). تفسیر فرات الکوفى‏، محقق محمدکاظم محمودى‏، تهران‏، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏.
    49. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1۴10). العین، قم، منشورات الهجره.
    50. قرطبى، محمدبن احمد (13۶۴). الجامع لأحکام القرآن، تهران، ‏ناصر خسرو.
    51. قندوزی، سلیمان‌بن ابراهیم (1۴22). ینابیع المودة، قم، منظمة الاوقاف و الشئون الخیریة دارالاسوة للطباعة و النشر.
    52. کاشانى، ملافتح‌الله‏ (133۶). تفسیر منهج الصادقین فى الزام المخالفین‏، تهران، کتابفروشى محمد حسن علمى‏.
    53. گنجی، محمدبن یوسف (13۶2). کفایة الطالب فی مناقب علی‌بن أبی‌طالبA، محقق محمد هادی امینی، تهران، دار إحیاء تراث أهل‌البیتb.
    54. مصطفوى، حسن (13۶0‏). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب‏.
    55. مفید، محمدبن محمد (1۴1۴). سلسلة مؤلفات الشیخ المفید، محققان سیدنورالدین جعفریان الاصبهانی، یعقوب جعفری، محسن احمدی، بیروت، دار المفید.
    56. مکارم شیرازى، ناصر و دیگرنویسندگان (137۴‏). تفسیر نمونه‏، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
دوره 2، شماره 5 - شماره پیاپی 5
دوره دوم، شماره پنجم، پاییز ۱۴۰۲
پاییز 1402
صفحه 77-104

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 13 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1402
  • تاریخ اولین انتشار 15 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 15 آذر 1402