مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

واکاوی و نقد شبهه ابن‌تیمیه در مورد شأن نزول آیه ولایت

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح۴، تفسیر تطبیقی، جامعةالزهراء
2 استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن، جامعةالمصطفی
چکیده
از دیرباز، پیرامون آیات قرآن کریم که بر امامت خاصه دلالت دارند، شبهات متعددی مطرح شده است. یکی از این شبهات، شبهه‌ای است که توسط ابن‌تیمیه حرّانی در مورد شأن نزول آیه ولایت مطرح شده است. ابن‌تیمیه در کتاب «منهاج السنه» به شدت نزول آیه ولایت در شأن امیرالمؤمنین علیA را انکار می‌کند و حدیث مربوط به این شأن نزول را ساخته و پرداخته‌ شیعیان می‌داند. او صراحتاً می‌گوید: «به اجماع اهل‌حدیث آگاه، این شأن نزول کذب محض است.» ابن‌تیمیه برای اثبات ادعای خود به شواهد و قرائن مختلفی تمسک می‌کند. این پژوهش که با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است، به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که شبهه ابن‌تیمیه در مورد شأن نزول آیه ولایت و نقدهای وارد بر آن چه می‌باشد؟ یافته‌های کلیدی این پژوهش عبارتند از: ادعای اجماع در مورد این شبهه، مبنای درستی ندارد. این شبهه صرفاً ادعایی بدون پشتوانه است و اجماعی که نویسنده به آن استناد می‌کند، وجود خارجی ندارد. انکار شأن نزول ارائه شده، حتی با دیدگاه‌های علمای اهل‌سنت همخوانی ندارد. ریشه این ادعا بیشتر از آنکه در استدلال‌های عقلی و نقلی باشد، به شخصیت، افکار و اندیشه‌های شخصی ابن‌تیمیه باز می‌گردد. از نظر علمی، چنین آرایی سست و بی‌مبنا هستند. با این حال، تجربه نشان داده که اینگونه ادعاها می‌توانند پیامدهای خطرناکی در عمل داشته باشند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing and Criticizing Ibn Taymiyyah’s Doubt about the Circumstances of Revelation of the Verse of Wilayat

نویسندگان English

ameneh shahbazi 1
Seyyed Hossein Shafi‘i Darabi 2
1 Level 4 scholar, comparative interpretation, Al-Zahra University
2 Assistant Professor of the Department of Qur'an Interpretation and Sciences, Al-Mustafa University
چکیده English

For a long time, many doubts have been raised about the verses of the Holy Quran that specifically refer to Imamate. One of these doubts is the doubt raised by Ibn Taymiyyah Harrani about the revelation of the verse of Wilayat. Ibn Taymiyyah in his book “Minhaj al-Sunnah” strongly denies the revelation of the verse of Wilayat in the status of Amir al-Mu’minin Ali (AS) and considers the hadith related to this revelation to be made and narrated by Shiites. He says clearly: “According to the consensus of the knowledgeable hadith scholars, these circumstances of revelation are purely false.” Ibn Taymiyyah relies on various evidences to prove his claim. This research, which was carried out with a descriptive-analytical approach and using library sources, seeks to answer the main question: What is Ibn Taymiyyah’s doubt about the state of the revelation of the verse of Wilayat and the criticisms on it? The key findings of this research are: The consensus claim about this doubt has no correct basis. This suspicion is merely an unsupported claim, and the consensus that the author cites does not exist externally. The denial of the circumstances of revelation presented is not consistent with the views of Sunni scholars. The root of this claim goes back to Ibn Taymiyyah’s personality, thoughts and personal beliefs rather than rational and narrative arguments. From a scientific point of view, such opinions are weak and baseless. However, experience has shown that such claims can have dangerous consequences in practice.

کلیدواژه‌ها English

Ibn Taymiyyah
Specific Imamate
The Verse of Wilayat
The Circumstances of Revelation
Doubt
  1. قرآن کریم (1373). ترجمه ناصر مکارم شیرازی، قم، دارالقرآن.

    1. ابن ابی‌حاتم رازی، عبدالرحمن‌بن محمد (1۴19). تفسیر القرآن العظیم، محقق اسعد محمد طیب، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز.
    2. ابن‌تیمیة الحرانی، تقی‌الدین ابوالعباس احمدبن عبدالحلیم (1۴0۶). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، بی‌جا، جامعة الإمام محمدبن سعود الإسلامیة.
    3. ابن‌تیمیة الحرانی، تقی‌الدین ابوالعباس احمدبن عبدالحلیم (1۴1۶). مجموع الفتاوی، محقق عبدالرحمن‌بن محمد‌بن قاسم، المدینة النبویة، مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
    4. ابن‌حجر الهیتمی، أحمدبن محمدبن علی (۱۴۱۷). الصواعق المحرقة علی أهل الرفض و الضلال و الزندقة، محقق عبدالرحمن‌بن عبدالله ترکی، بیروت، مؤسسة الرسالة.
    5. ابن‌حجر عسقلانی، أبوالفضل أحمد‌بن علی (۱۳۹۰). لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    6. ابن‌حجر عسقلانی، أبوالفضل أحمد‌بن علی (۱۳۹۲). الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، محقق محمد عبد المعید ضان، هند حیدرآباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
    7. ابن‌عطیه، عبدالحق‌بن غالب (1۴22). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، محقق محمد عبدالسلام عبدالشافى‏، بیروت‏، دارالکتب العلمیة.
    8. ابن‌فارس، احمد (1۴0۴). معجم مقائیس اللغة، محقق هارون عبدالسلام، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
    9. ابن‌قیم جوزیة، أبوعبدالله محمدبن أبی بکربن أیوب (1۴۴2). الصواعق المرسلة علی الجهمیة و المعطلة، محقق حسین‌بن عکاشةبن رمضان، بیروت، دار ابن‌حزم.
    10. ابن‌کثیر، عمادالدین ابوالفداء اسماعیل‌بن عمر (1۴08). البدایة و النهایة، محقق علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    11. ابن‌کثیر، عمادالدین ابوالفداء اسماعیل‌بن عمر (1۴19). تفسیر القرآن العظیم، محقق محمدحسین شمس‌الدین، بیروت، دار‌الکتب العلمیة.
    12. ایجى، میر سیدشریف‏ (132۵). شرح المواقف‏، قم، الشریف الرضی.
    13. آلوسى، محمودبن عبدالله ‏(1۴1۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، سناء بزیع شمس‏الدین، محقق عطیه عبدالبارى، بیروت‏، دارالکتب العلمیة.
    14. بحرانی، سیدهاشم‌بن سلیمان (1۴1۵). البرهان فی تفسیر القرآن، محقق بنیاد بعثت، قم، موسسةالبعثة، قسم الدراسات الإسلامیة.
    15. بغوی، حسین‌بن مسعود (1۴20). تفسیر البغوی المسمی معالم التنزیل، محقق عبدالرزاق مهدی، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.
    16. بیضاوی، عبدالله‌بن عمر (1۴18‏). أنوار التنزیل و أسرار التأویل (تفسیر البیضاوى)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    17. ثعالبى، عبدالرحمن‌بن محمد (‏1۴18). الجواهر الحسان فى تفسیر القرآن (تفسیر الثعالبى)، محقق عادل احمد عبدالموجود، ابوسنه، بیروت‏، دار إحیاءالتراث العربی.
    18. ثعلبی، احمدبن محمد (1۴22). تفسیر الکشف و البیان (تفسیر الثعلبی)، محقق محمدبن عاشور، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.
    19. جصاص، احمدبن علی (1۴0۵). احکام القرآن، محقق محمدصادق قمحاوی، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.
    20. جوهری، اسماعیل‌بن حماد (137۶). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، محقق احمدبن عبدالغفور عطار، بیروت، دارالعلم للملایین.
    21. حسنی، عبیدالله‌بن عبدالله (1۴11). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، محقق محمدباقر محمودی، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
    22. حسینی میلانی، سیدعلی (1۴19). دراساتٌ فی منهاج السنة لمعرفة ابن‌تیمیة عقیدةً و علماً و عدالةً، بی‌جا، بی‌نا.
    23. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1۴12). مفردات الالفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
    24. رشیدرضا، محمد (1۴1۴). تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، بیروت‏، دارالمعرفة.
    25. زمخشری، محمودبن عمر (1۴07‏). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، مصحح مصطفی حسین احمد، بیروت‏، دارالکتاب العربی.
    26. سبحانی، جعفر (138۴). کاوش‌هایی پیرامون ولایت، قم، مؤسسه‌ی امام صادقA.
    27. سبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب‌بن تقی‌الدین (1۴13). طبقات الشافعیة الکبری، محقق محمود محمد الطناحی، بیروت، هجر للطباعة و النشرو التوزیع.
    28. سیوطی، عبدالرحمن‌بن ابی‌بکر(1۴0۴). الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی6.
    29. شوکانی، محمدبن علی‌بن محمد عبدالله (1۴31). البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن السابع، بیروت، دارالمعرفة.
    30. صائب عبدالحمید (1۴1۴). ابن‌تیمیه حیاته و عقائده، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة.
    31. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    32. طبرسى، فضل‌بن حسن‏ (1372‏). مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، مصحح فضل‌الله یزدى طباطبایى، تهران،‏ ناصر خسرو.
    33. طبری، محمدبن جریر ( 1۴12). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة.
    34. عیاشی، محمدبن مسعود (1380). التفسیر، (تفسیر العیاشی)، محقق هاشم رسولی، تهران، مکتبة العلمیة الاسلامیة.
    35. فخر رازى، محمدبن عمر (1۴20). التفسیر الکبیر، (مفاتیح الغیب)، بیروت‏، دار إحیاءالتراث العربی.
    36. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1۴09). العین، قم، هجرت.
    37. فیومی احمدبن محمد (1۴1۴). مصباح المنیرفی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، مؤسسه دارالهجرة.
    38. قرطبی، محمدبن احمد (13۶۴). الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصرخسرو.
    39. قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا (13۶8). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، محقق حسین درگاهی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
    40. قمی، علی‌بن ابراهیم (13۶3). تفسیر القمی، محقق طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب‏.
    41. کوفی، فرات‌بن ابراهیم (1۴10). تفسیر فرات الکوفی، محقق محمد کاظم، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
    42. مجلسی، محمدباقر (1۴03). بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.
    43. مرتضی زبیدی، محمدبن محمد (1۴1۴). تاج العروس من جواهر القاموس، محقق علی شیری، بیروت، دارالفکر.
    44. مروجی طبسی، محمدمحسن (1398). مناسبات فکری عثمانیه و ابن‌تیمیه در مواجهه با فضائل اهل‌بیتb، قم، دارالأعلام لمدرسة اهل‌البیت.
    45. ملاموسی میبدی، علی (۱۳۹۲). نقد دیدگاه ابن‌تیمیه در شأن نزول آیه مباهله، مجله سراج منیر، سال سوم، ش۱۱.
    46. نسفی، عبدالله‌بن احمد (1۴1۶). مدارک التنزیل و حقایق التاویل (تفسیر النسفى)، بیروت، دارالنفائس.
    47. واحدی نیشابوری، علی‌بن احمد (1۴1۵). الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، محقق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دارالعلم.
دوره 2، شماره 5 - شماره پیاپی 5
دوره دوم، شماره پنجم، پاییز ۱۴۰۲
پاییز 1402
صفحه 31-54

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 15 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1402
  • تاریخ اولین انتشار 20 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 20 آذر 1402