مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

واکاوی‌ چیستی «اعتباریات» و نقش آنها در فهم قرآن از منظر آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح۴، فقه واصول، حوزه علمیه قم
2 دانش‌پژوه سطح۳، تفسیر و علوم قرآن، جامعةالزهراء
چکیده
هر کلمه‌ای که در قرآن مورد استعمال واقع‌شده، دارای معنا و مفهوم است. مفاهیم به لحاظ مصادیق یا اعتباری هستند یا حقیقی؛ مفاهیم اعتباری مفاهیمی هستند که بشر، برای رفع نیاز‌های اجتماعی خود وضع کرده‌ است. این مفاهیم مابه‌ازای خارجی و ذهنی ندارند همانند: مالکیت و... ؛ که در مقابل، مفاهیم حقیقی قرار‌می‌گیرند مثل: انسان، درخت و ...، بشر به‌ دلیل انس با استعمالات به نحو حقیقت، در مواجهه با استعمالات استعاره‌ای، اولین مفهومی که به ذهن او تبادر پیدا می‌کند به نحو حقیقت است، نه مجاز؛ در مواجهه با استعمالات اعتباری نیز، آن‌‌ها را حقیقی می‌پندارد، از آنجایی که قرآن کتاب حقیقت است نه مجاز و اعتبار، مفسر قرآنی باید معنای صحیحی از مفاهیم اعتباری مستعمل در قرآن را ارائه دهد. هدف این نوشتار پاسخ‌گویی به این پرسش اصلی است: نحوه‌ی بهره‌گیری آیت‌اللّه جوادی‌آملی از مفاهیم اعتباری به چه‌صورت است و نقش آن‌‌ها در فهم قرآن چیست؟ این مقاله به روش عقلی و نقلی و با پردازش اطلاعات به‌صورت توصیفی ‌تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای به نگارش درآمده و نتیجه زیر به‌دست آمده است: قرآن زمانی‌که بحث از حقایق خارجی و وجودی می‌کند و از الفاظ اعتباری برای بیان مراد خود استفاده می‌کند در واقع بین حقیقت ‌وجودی و مفهوم اعتباری از عکس‌التشبیه استفاده می‌کند و مفسر قرآنی باید وجه تشبیه را ملاک فهم خود قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the Meaning and Role of “Creditable Concepts” in Understanding the Qur’an from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Mohammad Ali Mazhar Qaramaleki 1
Fahimeh Safavi Eskandani 2
1 3rd Level Scholar, Qur'an Interpretation and Sciences, Jami‘at Al-Zahra
2 Assistant Professor of Qur'an Interpretation and Sciences
چکیده English

Every word used in the Quran has a meaning. In terms of examples, the concepts are either creditable or real; Creditable concepts are concepts that humans have established to meet their social needs. These concepts do not have an external and subjective counterpart, such as: ownership and...; In contrast, real concepts are placed, such as: man, tree, etc., due to human beings’ familiarity with literal usages, when faced with metaphorical usages, the first concept that comes to his mind is literal, is not permissible; When facing credit usages, he considers them to be true, since the Quran is a book of truth and not authority and credit, the Qur’anic exegete must provide the correct meaning of creditable concepts used in the Qur’an. The purpose of this article is to answer this main question: “How does Ayatollah Javadi Amoli use creditable concepts and what is their role in understanding the Qur’an?” This article was written in a rational and narrative method and by processing information in a descriptive-analytical method and using the library as the tool for data collection, and the following result was obtained: When the Qur’an discusses external and existential facts and uses creditable words to express its meaning, it uses simile between the existential truth and creditable concept, and the Qur’anic exegete must make the simile as the criterion of his understanding.

کلیدواژه‌ها English

Creditable
Real
Ownership
Word of God
Laws and Decrees of God
  1. کتاب‌نامه

    قرآن کریم (۱۳۸۰). مترجم ناصر مکارم شیرازی، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

    نهج‌البلاغه (۱۳۹۶). سیدمحمدحسین شریف رضی، مترجم محمد دشتی، چ۶، قم، مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنینA.

    1. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید (بی‌تا). شرح نهج البلاغه، محقق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
    2. ابن شهرآشوب، محمدبن علی (1379). مناقب آل ابی‌طالب، چ۱، قم، علامه.
    3. ابن‌حنبل، احمد (1416). مسند الإمام أحمدبن حنبل، محقق أحمد محمد شاکر، چ۱، القاهرة، دارالحدیث.
    4. ابن‌عبدالبر النمری، یوسف (1398). جامع بیان العلم و فضله، بیروت، دارالکتب العلمیة.
    5. ابن‌منظور، محمدبن مکرم‏ (بی‌تا). لسان العرب، چ۳، بیروت، دارصادر.
    6. البانی، محمد ناصرالدین (1427). أصل صفة صلاة النبیa من‌ التکبیر إلی‌ التسلیم‌ کأ‌نک‌ ترا‌ها، ریاض، مکتبة المعارف للنشر و التوزیع.
    7. بابایی‌‌‌‌‌‌‌‌، علی اکبر (۱۳۹۱). بررسی مکاتب و روش‌‌‌‌‌های تفسیری‌‌‌‌‌‌‌‌، چ۱، قم‌‌‌‌‌‌‌‌، پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
    8. بخاری، محمدبن اسماعیل (1422). الصحیح البخاری، بیروت، دار طوق النجاة.
    9. برقعی‌‌‌‌‌‌‌‌، سیدابوالفضل‌‌‌‌‌‌‌‌ (۱۳۸۸). عرض اخباراصول بر قرآن و عقول‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، بی‌جا‌‌‌‌‌‌‌‌، بی‌نا.
    10. برقعی‌‌‌‌‌‌‌‌، سیدابوالفضل‌‌‌‌‌‌‌‌ (بی‌تا). رساله احکام القرآن‌‌‌‌‌‌‌، بی‌جا‌‌‌‌‌‌‌‌، بی‌نا.
    11. برقعی‌‌‌‌‌‌‌‌، سیدابوالفضل‌‌‌‌‌‌‌‌ (بی‌تا)، قرآن برای همه‌‌‌‌‌‌‌‌، بی‌جا‌‌‌‌‌‌‌‌، بی‌نا.
    12. بلخاری قهی، مرضیه (1396). مکتب قرآنیون و نقد مدّعای آن در عدم حجیت سنت نبوی، فصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، سال۱۵، ش57.
    13. بیهقی، ابوبکر احمدبن الحسین (۱۴۰۵). دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعة، چ۱، بی‌جا، دارالکتب العلمیة.
    14. جوادی آملی‌‌‌‌‌‌‌‌، عبدالله ‌‌‌‌‌‌‌‌(۱۳۸۱). تسنیم تفسیر قرآن کریم‌‌‌‌‌‌‌‌، چ۱، قم، مرکز نشر اسراء‌‌‌‌‌‌‌‌.
    15. حرعاملی‌‌‌‌‌‌‌‌، محمدبن حسن‌‌‌‌‌‌‌‌ (۱۴۰۹). وسائل الشیعه‌‌‌‌‌‌‌‌، قم، مؤسسه‌ی آل‌البیت.
    16. دهخدا‌‌‌‌‌‌‌‌، علی اکبر‌‌‌‌‌‌‌‌ (1372). لغت‌نامه دهخدا، تهران، ‌‌‌‌‌مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران‌‌‌‌‌‌‌‌.
    17. راغب اصفهانى، حسین (بی‌تا). مفردات ألفاظ القرآن‏، چ۱، بیروت، دارالقلم.
    18. رضایى، حسن رضا (1383). بررسى شبهات قرآن و فرهنگ زمانه، چ۱، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه‌ی علمیه‌ی قم.
    19. روشن ضمیر، محمد ابراهیم (1388). بررسی و نقد جریان قرآن بسندگی در تفسیر، پایان نامه، استاد راهنما کاظم قاضی‌زاده، محمدعلی مهدوی‌راد، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
    20. زرقانی، محمدعبد العظیم (1416). مناهل العرفان فی علوم القرآن، چ۱، لبنان، دار الفکر.
    21. طباطبایی‌‌‌‌‌‌‌‌، سیدمحمد حسین ‌‌‌‌‌‌‌‌(۱۳۷۴). تفسیر المیزان‌‌‌‌‌‌‌‌، مترجم سیدمحمدباقر موسوی همدانی‌‌‌‌‌‌‌‌، چ۵، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم.
    22. طیبی، زینب؛ مهدوی‌راد، محمدعلی (۱۳۹۴). آسیب‌های مبنایی و روش قرآنیون در فهم و تفسیر قرآن، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، سال۲۰، ش3، پیاپی76.
    23. عمید‌‌‌‌‌‌‌‌، حسن (1374). فرهنگ عمید‌، چ۱۲، تهران، امیرکبیر.
    24. فیض کاشانی‌‌‌‌‌‌‌‌، ملامحسن ‌‌‌‌‌‌‌‌(۱۴۱۵). تفسیر الصافی‌‌‌‌‌‌‌‌، مترجم حسین اعلمی‌‌‌‌‌‌‌‌، چ۲، تهران، الصدر‌‌‌‌‌‌‌‌.
    25. قاسمی، جمال‌الدین (بی‌تا). دلائل التوحید، بیروت، دارالکتب العلمیة.
    26. قرطبی، أبوعبدالله محمدبن أحمد (بی‌تا). الجامع لأحکام القرآن، القاهرة، دارالشعب.
    27. قریب، محمد (۱۳۶۶). فرهنگ لغات القرآن، تهران، بنیاد.
    28. کلینی‌‌‌‌‌‌‌‌، محمدبن یعقوب (۱۴۰۷). الکافی‌‌‌‌‌‌‌‌، محقق علی اکبر غفاری، محمد آخوندی‌‌‌‌‌‌‌‌، چ۴، تهران، دارالکتب الاسلامیه‌‌‌‌‌‌‌‌.
    29. مجلسی‌‌‌‌‌‌‌‌، محمدباقر‌ (۱۴۰۳). بحارالانوار‌‌‌‌‌‌‌‌، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    30. محمدی فام‌‌‌‌‌‌‌‌، حسین (۱۳۹۷‌‌‌). قرآن بسندگی‌‌‌‌‌‌‌، تحلیل و نقد نظریات شریعت سنگلجی‌‌‌‌‌‌‌‌، برقعی و حسینی طباطبایی‌‌‌‌‌‌‌‌، قم، مؤسسه دارالاعلام لمدرسة اهل البیت‌‌‌‌‌‌‌‌.
    31. محمدی فام، حسین، نبوی‌‌‌‌‌‌‌‌، مجید ‌‌‌‌‌‌‌‌(۱۳۹۷). نقد و بررسی دلایل ابوالفضل برقعی در مدعای قرآن بسندگی در تفسیر‌‌‌‌‌‌‌‌، فصلنامه مطالعات قرآن وحدیث‌‌‌‌‌‌‌‌، سال۱۵‌‌‌‌‌‌‌، ش۵۹‌‌‌‌‌‌‌‌.
    32. مرکز الثقافه و المعارف القرآنیه (1416). علوم القرآن عند المفسرین، قم، مکتب الإعلام الإسلامی.
    33. معین‌‌‌‌‌‌‌‌، محمد (۱۳۸۲). فرهنگ فارسی معین‌‌‌‌‌‌‌‌، تهران‌‌‌‌‌‌‌‌، امیرکبیر.
    34. نیشابوری، مسلم‌بن حجاج (۱۳۳۴). صحیح مسلم، کتاب الوصیه، مصحح اسماعیل‌بن احمد طرابلسی، استانبول، دارالطباعه العامره.
    35. الهی‌بخش‌‌‌‌‌‌‌‌، خادم حسین (۱۴۰۹). القرآنیون وشبهاتهم حول السّنّة‌‌‌‌‌‌‌‌، طائف، مکتبة الصدیق‌‌‌‌‌‌‌.
دوره 1، شماره 4 - شماره پیاپی 4
دوره اول، شماره چهارم، تابستان ۱۴۰۲
تابستان 1402
صفحه 107-135

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 05 اردیبهشت 1402
  • تاریخ اولین انتشار 20 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 20 شهریور 1402