مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

مطالعات تفسیری آلاءالرحمن

نقد تحلیلی دیدگاه‌‌های علامه‌طباطبایی در مورد مجاز‌های قرآن

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح۴، گرایش تفسیر تطبیقی، جامعةالزهراء
چکیده
چکیده
علامه‌طباطبایی از جمله مفسران موافق با وجود مجاز در قرآن بوده و در کتاب المیزان فی تفسیر القرآن از مجاز بودن بسیاری از آیات در تفسیر بهره برده‌اند. دیدگاه‌های ایشان، در موارد نادری که قائل به مجاز بوده‌اند، به دلیل «عدم سازگاری با قواعد بلاغی» یا «عدم اشاره به مجازیت در برخی از کلمات و آیات» با وجود برخورداری از شرایط لازم برای مجازیّت، قابل تأمل و نقد است؛ پرداختن به این بحث با عنایت به جایگاه علمی رفیع علامه‌طباطبایی در حوزه‌های مختلف معارف دینی، به ویژه در عرصه‌ی تفسیر و استفاده مجامع تفسیری از کتاب تفسیری ایشان، اهمیتی والا دارد؛ از این‌رو، هدف نوشته‌ی پیشرو پاسخ‌گویی به این سؤال اصلی است: نقد تحلیلی دیدگاه‌های علامه‌طباطبایی در مورد مجاز‌های قرآن چیست؟ این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و نرم افرازی و با روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفت و نتایج زیر به دست آمد: با توجه به قواعد بلاغی، برخی از آیاتی که علامه 6 به دلایلی خاص (که در متن مقاله بدان‌ها اشاره خواهد شد)، از آن‌‌ها در قالب‌های «استعاره‌ی مصرحه»، «استعاره‌ی مکنیه» و «تمثیل» یاد نموده قابل نقد است، همین‌طور عدم اشاره ایشان به برخی از موارد «مجاز‌های مرسل» و «مجاز‌های عقلی»، محل تأمل می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analytical Criticism of the Views of Allameh Tabatabaei about the Quranic Metaphors

نویسنده English

Nasrin Ansarian
4th level student, comparative interpretation, Al-Zahra University
چکیده English

Abstract
Allameh Tabatabaei is one of the commentators who agree with the existence of Metaphor (majaz) in the Quran and in his book “Al-Mizan fi Tafsir al-Quran”, he has taken advantage of the metaphorical meaning of many verses in his interpretation. The rare cases which have been considered as metaphors by him, are criticizeable because of “Incompatibility with Rhetorical Rules” or “Lack of Mentioning Metaphors in Some Words and Verses”. Dealing with this discussion, considering the high scientific position of Allameh Tabatabaei in various fields of religious education, especially in the field of interpretation and the use of his exegetical book by exegetical assemblies, is of great importance; Therefore, the goal of the present article is to answer this main question: What is the analytical criticism of Allameh Tabatabaei’s views on the metonymies of the Quran? This research was conducted using library and software resources and through descriptive-analytical method and the following results were obtained: According to the rhetorical rules, some of the verses that Allameh Tabatabaei, for specific reasons (which will be mentioned in the text of the article), referred to them as “Explicit Metaphor”, “Implicit Metaphor” and “Analogy” are questionable and can be criticized; Also, his lack of reference to some cases of “Metonymy” and “Rational Metonymy” is the place of reflection.

کلیدواژه‌ها English

Metonymy in the Quran
Lexical Metonymy
Rational Metonymy
Analytical Criticism
Allameh Tabatabaei
  1. فهرست منابع و مأخذ

     قرآن کریم، (۱۳۷۳)، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏، قم‏.

    1. ابن‏ابى‏جامع، على‌بن حسین، (1۴13)، الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز، چ۱، دارالقرآن الکریم، قم.
    2. ابن‌حموش، مکی، (1۴29)، الهدایة إلى بلوغ النهایة، چ۱، جامعة الشارقه، کلیة الدراسات العلیا و البحث العلمی، امارات.
    3. ابن‏عادل، عمربن على، (1۴19)، اللباب فى علوم الکتاب، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    4. ابن‏عاشور، محمدطاهر، (1۴20)، تفسیر التحریر والتنویر، چ۳، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت.
    5. ابن‌عربشاه، ابراهیم‌بن محمد، (بی‌تا)، الأطول شرح تلخیص مفتاح العلوم، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    6. ابن‌فارس، احمد، (1۴0۴)، معجم مقاییس اللغة، چ۱، مکتب الاعلام الاسلامی، قم.
    7. ابن‏قتیبه، عبدالله‌بن مسلم، (1۴23)، تأویل مشکل القرآن، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    8. ابن‌منظور، محمدبن مکرم، (1۴1۴)، لسان العرب، چ۳، دارصادر، بیروت.
    9. ابوالفتوح رازى، حسین‌بن على، (1۴08)، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن، چ۱، آستان قدس رضوى، مشهد.
    10. ابوحیان اندلسی، محمدبن یوسف، (1۴20)، البحر المحیط فى‌التفسیر، چ۱، دارالفکر، بیروت.
    11. ابوعبیده، معمربن مثنى، (1381)، مجاز‌القرآن، مکتبة الخانجی، قاهره.
    12. اوسى، على رمضان، (1381)، روش علامه طباطبایى در تفسیر المیزان، چ۱، سازمان تبلیغات اسلامی، تهران.
    13. آلوسى، محمودبن عبدالله، (1۴1۵)، روح المعانی فی‌تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    14. بغوى، حسین‌بن مسعود، (1۴20)، معالم التنزیل، چ۱، دارإحیاء التراث العربی، بیروت.
    15. بیضاوى، عبدالله‌بن عمر، (1۴18)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، چ۱، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
    16. پانى‏پتى، ثناءالله، (1۴12)، التفسیر المظهرى، چ۱، مکتبة رشدیه، کویته.
    17. تفتازانی، مسعودبن عمر، (137۶)، مختصر المعانی، چ۳، دارالفکر، قم.
    18. ــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، کتاب المطول و بهامشه حاشیة السید میرشریف، چ۴، مکتبة الداوری، قم.
    19. جاحظ، ابوعثمان عمروبن بحر، (1۴2۴)، کتاب الحیوان، چ۲، دارالکتب العلمیه، بیروت.
    20. جارم، على، (1387)، البلاغة الواضحة، البیان والمعانی والبدیع للمدارس الثانویة، چ۵، موسسة الصادقA، تهران.
    21. جرجانى، عبدالقاهربن عبدالرحمن، (1۴30)، درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم، چ۱، دارالفکر، عمان.
    22. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، (بی‌تا)، أسرار البلاغة فی علم البیان، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    23. جوهرى، اسماعیل‌بن حماد، (137۶)، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، چ۱، دارالعلم للملایین، بیروت.
    24. حسینی، سیدجعفربن سیدباقر، (1392)، اسالیب البیان فی‌القرآن، چ۴، بوستان کتاب، قم.
    25. حسینى همدانى، سیدمحمد، (1۴0۴)، انوار درخشان در تفسیر قرآن، چ۱، لطفى، تهران.
    26. حیدرى، کمال، (بی‌تا)، شرح بدایة الحکمة، چ۲، دار فراقد للطباعة والنشر، قم.
    27. الخطیب قزوینی، محمدبن عبدالرحمن، (13۶3)، تلخیص المفتاح فى‌المعانى والبیان والبدیع، مطبعةالامیر، قم.
    28. خفاجى، احمدبن محمد، (بی‌تا)، حاشیةالشهاب المسماة عنایة القاضی و کفایة الراضی على تفسیر البیضاوی، چ۱، بی‌جا.
    29. درویش، محى‏الدین، (1۴1۵)، اعراب القرآن الکریم و بیانه، چ۴، الارشاد، سوریه.
    30. دره، محمدعلىطه (1۴30)، تفسیر القرآن الکریم و اعرابه و بیانه، چ۱، دار ابن‌کثیر، بیروت.
    31. دسوقى، محمد، (بی‌تا)، حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی، چ۱، المکتبة العصریة، بیروت.
    32. دینورى، عبدالله‌بن محمد، (1۴2۴)، تفسیر ابن‌وهب المسمى الواضح فى تفسیر القرآن الکریم، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    33. راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد، (1۴12)، مفردات ألفاظ القرآن، چ۱، دارالقلم، بیروت.
    34. زحیلى، وهبه، (1۴11)، التفسیر المنیر فی‌العقیدة والشریعة والمنهج، چ۲، دارالفکر، دمشق.
    35. زرکشى، محمدبن بهادر، (1۴10)، البرهان فى علوم القرآن، چ۱، دارالمعرفة، بیروت.
    36. زمخشرى، محمودبن عمر، (1۴07)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، چ۳، دارالکتاب العربی، بیروت.
    37. سبکى، على‌بن عبدالکافى، (بی‌تا)، عروس الأفراح فی شرح تلخیص المفتاح، چ۱، المکتبة العصریة، بیروت.
    38. سکاکى، یوسف‌بن ابى بکر، (بی‌تا)، مفتاح العلوم، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    39. سمرقندى، نصربن محمد، (1۴1۶)، تفسیر السمرقندى المسمى بحرالعلوم، چ۱، دارالفکر، بیروت.
    40. شریف الرضى، محمدبن حسین، (1۴0۶)، تلخیص البیان فی مجازات القرآن، چ۲، دار الأضواء، بیروت.
    41. صافى، محمود، (1۴18)، الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة هامة، چ۴، دارالرشید، دمشق.
    42. صدیق‏حسن‏خان، محمدصدیق، (1۴20)، فتح البیان فى مقاصد القرآن، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    43. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، چ۲، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت.
    44. طبرسی، فضل‌بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چ۳، ناصرخسرو، تهران.
    45. طوسى، محمدبن حسن، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، چ۱، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
    46. عتیق، عبدالعزیز، (بی‌تا)، علم البیان، چ۱، دارالنهضة العربیة، بیروت.
    47. عرفان، حسن، (1388)، ترجمه و شرح جواهر البلاغة، بلاغت، قم.
    48. فراهیدى، خلیل‌بن احمد، (1۴09)، کتاب العین، چ۲، هجرت، قم.
    49. فضل‌الله، سیدمحمدحسین، (1۴19)، من وحى القرآن، چ۱، دارالملاک، بیروت.
    50. فیروز آبادى، محمدبن یعقوب، (1۴1۵)، القاموس المحیط، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    51. قاسم، محمد احمد، (بی‌تا)، علوم البلاغة، البدیع والبیان والمعانی، چ۱، مؤسسة الحدیثة للکتاب، طرابلس.
    52. قرشى بنابى، سیدعلی‌اکبر، (137۵)، تفسیر احسن الحدیث، چ2، بنیاد بعثت، تهران.
    53. کاشفى، حسین‌بن على، (بی‌تا)، تفسیر حسینى (مواهب علّیه)، چ۱، کتابفروشى نور، سراوان.
    54. مبرد، محمدبن یزید، (بی‌تا)، المقتضب، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    55. محلى، محمدبن احمد، (1۴1۶)، تفسیر الجلالین، چ۱، مؤسسة النور للمطبوعات، بیروت.
    56. مدرس افغانى، محمدعلى، (13۶2)، المدرس الأفضل فیما یرمز و یشار إلیه فی‌المطول، چ۱، دارالکتاب، قم.
    57. مراغى، احمدمصطفى، (بی‌تا)، تفسیر المراغى، چ۱، دارالفکر، بیروت.
    58. مرتضى زبیدى، محمدبن محمد، (1۴1۴)، تاج العروس من جواهر القاموس، چ۱، دارالفکر، بیروت.
    59. مطلوب، احمد، (بی‌تا)، معجم المصطلحات البلاغیة و تطور‌ها، چ۱، مکتبة لبنان ناشرون، بیروت.
    60. ناظر الجیش، محمدبن یوسف، (بی‌تا)، شرح التسهیل المسمى تمهید القواعد بشرح تسهیل الفوائد، چ۱، دارالسلام، قاهره.
    61. نظام الاعرج، حسن‌بن محمد، (1۴1۶)، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، چ۱، دارالکتب العلمیة، بیروت.
    62. واحدى نیشابوری، على‌بن احمد، (1۴1۵)، الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، چ۱، دارالقلم، بیروت.
    63. هاشمى، احمد، (1381)، جواهرالبلاغة، چ۵، مرکز مدیریت حوزه‌ی علمیه‌ی قم. قم
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
دوره اول، شماره اول، پاییز ۱۴۰۱
پاییز 1401
صفحه 97-115

  • تاریخ دریافت 10 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1401
  • تاریخ اولین انتشار 01 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401